Atatürk’ün Kitaplar Hakkında Söyledikleri (Özlü Sözleri) 18.9.2026

 

Atatürk’ün Kitaplar Hakkında Söyledikleri

(Özlü Sözleri)

18.9.2026

 

1: Kitap Okuma Alışkanlığı

Atatürk ülkemizde kurtarıcı, kurucu, kahraman, lider, deha vs. üstün özelliklerle anılmaktadır.

Bu özelliklerin kendisinde mevcut olmasında en önemli etkenlerin en önde gelenlerinden birisi de onun kitaplara özel önem vermesi ve bunları okumasıdır, karar vermeden önce kitaplara başvurmasıdır ( https://bulentagaoglu.blogspot.com/2024/09/ataturkun-kitapseverligi-konulu-baz.html ; https://bulentagaoglu.blogspot.com/2024/09/ataturkun-kitap-ve-kutuphaneseverigi.html )

Atatürk’ün kitaplarla ilişkisi konusundaki yayınlar (kitaplar, makaleler, haberler vs. 150 civarında eser mevcuttur: https://bulentagaoglu.blogspot.com/2026/06/ataturk-ve-fatihin-kitap-dunyas.html ) Atatürk Kitap Müzesi’nde sergilenebilir, Atatürk’ü kitap okurken gösteren fotoğraflar (Mustafa Kemal Atatürk Kitap Okurken. https://bulentagaoglu.blogspot.com/2024/08/mustafa-kemal-ataturk-kitap-okurken.html ) ) Müze duvarlarına konulabilir vs.

Müzeyi ziyaret edenler Atatürk’ün kitap okuma alışkanlığından etkilenebilirler, zihinlerinde “Atatürk gibi kitap okumalı” düşüncesi şekillenebilir.

Böyle bir Müze’nin ülkemizde bütün illerde ve birçok ilçede kurulduğunu hayal etmek…

Ayrıca bkz.:

Atatürk’ün kitaplarla ilişkisi konusundaki yayınlar (kitaplar, makaleler, haberler vs. 150 civarında eser mevcuttur: https://bulentagaoglu.blogspot.com/2026/06/ataturk-ve-fatihin-kitap-dunyas.html )

https://bulentagaoglu.blogspot.com/2024/09/ataturkun-kitapseverligi-konulu-baz.html ; https://bulentagaoglu.blogspot.com/2024/09/ataturkun-kitap-ve-kutuphaneseverigi.html )

 

KÜLTÜR

"Türkiye Cumhuriyeti'nin temeli kültürdür."

BİLİM

“Dünyada her şey için, medeniyet için, hayat için, muvaffakiyet için en hakiki mürşit ilimdir, fendir. İlim ve fennin haricinde mürşit aramak gaflettir, cehalettir, dalalettir.”

“Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.”

“Bilim ve fen nerede ise oradan alacağız ve ulusun her bireyinin kafasına koyacağız.”

“Her işin esas hedefine kısa ve kestirme yoldan varmak şayanı arzu olmakla beraber, yolun mâkul, mantıkî ve bilhassa ilmî olması şarttır.”1931 (Uluğ İğdemir, Sümerbank Dergisi, Cilt : 3, Sayı: 29, 1963, s. 184). https://tinyurl.com/3ssked5w

“Biz daima hakikat arayan ve onu buldukça ve bulduğumuza kani oldukça ifadeye cüret gösteren adamlar olmalıyız.” 1931 (Uluğ İğdemir, Sümerbank Dergisi, Cilt : 3, Sayı: 29, 1963, s. 184). https://tinyurl.com/3ssked5w

“İlim tercüme ile olmaz, tetkikle olur. 1932 (Melâhat Özgü, Sümerbank Dergisi, Cilt : 3, Sayı : 29, 1963, s. 167). https://tinyurl.com/3ssked5w

BİLGİSİZLİK

“Milleti yüzyıllarca başkasının tutku ve faydalanma aracı yapan en büyük düşmanı, bilgisizliktir; milleti yüzyıllarca kendi benliğine sahip yapmayan, milleti yüzyıllarca kendi hakkında olup bitenden habersiz bulunduran hep bu bilgisizliktir. Hükümdarların, şunun, bunun milleti tutsak gibi, köle gibi kullanmaları, bütün vatanı kendi özel toprakları gibi saymaları, hep milletin bu bilgisizliğinden yararlanılmak sayesinde idi. Gerçek kurtuluşu istiyorsak her şeyden evvel, bütün kuvvetimiz, bütün hızımızla bu bilgisizliği yok etmek zorunluğundayız. Burada bilgisizliği yalnız okuyup yazmak anlamına almıyoruz. Üç buçuk, dört yıl evvel, kendisini tutsaklık ve ölüme boyun eğmesi hakkında hükümdarının verdiği emirlere, yayınladığı fetvalara, gönderdiği ordulara karşı ayaklanmakla bu bilgisizliği yırttığını ve bu bilmezlikten sıyrıldığını kanıtladı. Gerekir ki, millet bir daha o bilmezliğe düşmesin! Hepimize düşen görev, beyinleri bir daha bu bilgisizliğe düşmemek için hazırlamaktır; bunu yapmak için akıl, mantık ve din açısından hiçbir güçlük düşünülmüş değildir. Bu yolda önümüze herhangi bir engel çıkarsa, doğru bildiğimiz yolda herhangi bir kara kaya meydana gelirse derhal o engeli yıkmak, o kayayı parçalamak, memleketin şerefini, namusunu, yaşamını düşünenler için borçtur, zorunluluktur, ilâhî emirdir.” 1923 (M.E.İ.S.D.I, s. 15). https://atam.gov.tr/kultur-ve-bilim/

“Memleketimizde bilgisizlik varsa geneldir, yalnız kadınlarımıza değil, erkeklerimize de aittir.” 1923 (Atatürk’ün S.D. II, s. 87). https://atam.gov.tr/kultur-ve-bilim/

KİTAPLAR

 “Daha çocukken, dersler, kitaplar arasında yuvarlanırken hissederdim ki bu dilin bir şeye ihtiyacı var. O ihtiyacın ne olduğunu, nasıl elde edileceğini bilmezdim. Fakat mutlaka bir şey lâzım olduğunu duyardım.” 1928 (İbrahim Necmi Dilmen, Cumhuriyet gazetesi, 10. 11. 1941). https://tinyurl.com/3ssked5w

 

"Ben çocukken yoksuldum. İki kuruş elime geçince bunun bir kuruşunu kitaba verirdim. Eğer böyle olmasaydım, bu yaptıklarımın hiç birisini yapamazdım." https://isteataturk.com/g/icerik/Ataturk-ve-Kitap/249

 

“1933 yılbaşı gecesi kendisine, yeni yıl armağanı olarak Reşit Galip tarafından 3 kitap takdimi üzerine söyledikleri:

- Bu anda duyduğum saadet büyüktür. Kıymetli Maarif Vekilimizin bu armağanından dolayı teşekkür ederim. Kendisinden ve diğer vekillerimizden her an böyle armağanlar beklerim. Vekil Bey’in naçiz dedikleri bu armağan hakikatte çok değerlidir.” 1933 (Hakimiyeti Milliye gazetesi, 2. 1. 1933). https://tinyurl.com/3ssked5w

“Kitap yazma ve çeviri işleri, millî egemenliğin dayanağı ve millî kültürün en önemli yayılma araçlarıdır.” 1923 (Atatürk’ün S.D.I, s. 289). https://atam.gov.tr/kultur-ve-bilim/

“Biz de, uygulanamayacak fikirleri, nazarî birtakım teferruatı yaldızlayarak, bir kitap yazabilirdik; öyle yapmadık. Milletin maddî ve manevî yenileşme ve gelişmesi yolunda yaptığımız işlerle, söz ve nazariyattan önce davranmayı tercih ettik. Bununla beraber, “Egemenlik milletindir”, “Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin haricinde hiçbir makam, millî mukadderata hâkim olamaz”, “Bütün kanunların düzenlenmesinde, her nevi teşkilâtta, idarenin bütün teferruatında, genel eğitimde, iktisadî işlerde, millî egemenlik esasları dahilinde hareket olunacaktır”, “Saltanatın kaldırılması hakkındaki karar değişmez kuraldır” gibi bilinmesi lâzım gelen mühim noktalar ve mahkemelerin düzeltileceği ve bütün kanunlarımızın hukuk biliminin ilerlemelerine göre yeni baştan düzenlenip tamamlanacağı, âşar usulünün değiştirileceği, millî bankaların sermayesinin artırılacağı, muhtaç olduğumuz demiryollarının yapımına, öğretim birliğine derhal girişileceği ve fiilî askerlik hizmet süresinin indirileceği, memleketin bayındır hale getirileceğine çalışılacağı vb. gibi önemli ve acele ihtiyaçlar prensiplerden hariç kalmamıştı.” 1927 (Nutuk II, s. 719). https://tinyurl.com/3ssked5w

“Bütün İslâm milletleri üzerinde ulvî ruhanîlik vazifesini yapan yegâne halife fikri, hakikatten değil, kitaplardan çıkmış bir fikirdir. Halife hiçbir zaman Roma’daki Papa’nın Katolikler üzerindeki kuvvet ve gücünü gösterememiştir.” 1923 (Atatürk’ün S.D. III, s. 69). https://tinyurl.com/3ssked5w

“Yeni Türkçe kelimeler teklif edebiliriz. Bu yönde ısrarla çalışmalıyız. Fakat, Türk dilinin yapısını zorlamak olmaz. Bu bünye meselesini Türk dilinin olgunlaşma seyrine bırakmalıyız. Birkaç gün önce Ahmet Cevat Bey’e söyledim : Ketebe, yektübü Arabındır; kâtip, kitap, mektup Türkündür.” (Abdülkadir İnan, Atatürk Devrine Ait Bir Hatıra, Türk Kültürü Dergisi, Sayı: 85, 1969, s. 21). https://tinyurl.com/3ssked5w

“Fakat Peygamberimiz vasıtasıyla en son dini, medenî gerçekleri verdikten sonra artık insanlıkla aracı ile temasta bulunmaya lüzum görmemiştir. İnsanlığın kavrayış, aydınlanış ve olgunlaşma derecesi, her kulun doğrudan doğruya, tanrısal ilhamlarla temas kabiliyetine eriştiğini kabul buyurmuştur ve bu sebepledir ki, Cenabı Peygamber, peygamberlerin sonuncusu olmuştur ve kitabı, en eksiksiz kitaptır.” 1922 (Nutuk III, s. 1241). https://tinyurl.com/3ssked5w

“Kitaplarda, bir yerde gayet cesur olan asker, diğer bir yerde ürkek ve tersine, bir yerde ürkeklik göstermiş bir askerî kıtanın diğer bir yerde cesur olabileceğini okudum. Ben, daima askere özgü tabiata, ruhî ve manevî duruma çok dikkat ederim. Hakikaten bu hali birçok defalar ben de gördüm. Bunun muhtelif sebepleri olabiliyor. Komutanların hâl ve şanı ve kalp kuvveti ve nefse itimat dereceleri pek büyük önem taşır.” 1928 (M. Kemal Atatürk’ün Karlsbad Hatıraları, Afetinan, s. 42). https://tinyurl.com/3ssked5w

“Vaktiyle kitaplar karıştırdım. Hayat hakkında filozofların ne dediklerini anlamak istedim. Bir kısmı her şeyi kara görüyordu. “Madem ki hiçiz ve sıfıra varacağız, dünyadaki geçici ömür esnasında neşe ve saadete yer bulunamaz!” diyorlardı. Başka kitaplar okudum, bunları daha akıllı adamlar yazmışlardı. Diyorlardı ki: “Madem ki sonu nasıl olsa sıfırdır, bari yaşadığımız müddetçe şen ve neşeli olalım.” Ben kendi karakterim itibariyle ikinci hayat görüşünü tercih ediyorum, fakat şu kayıtlar içinde: Bütün insanlığın varlığını kendi şahıslarında gören adamlar mutsuzdurlar. Besbelli ki o adam fert olarak yok olacaktır. Herhangi bir şahsın, yaşadıkça memnun ve mesut olması için lâzım gelen şey, kendisi için değil, kendisinden sonra gelecekler için çalışmaktır. Mâkul bir adam, ancak bu şekilde hareket edebilir. Hayatta tam zevk ve mutluluk, ancak gelecek nesillerin şerefi, varlığı, mutluluğu için çalışmakta bulunabilir. Bir insan böyle hareket ederken, “Benden sonra gelecekler acaba böyle bir ruhla çalıştığımı fark edecekler mi? diye bile düşünmemelidir. Hatta en mesut olanlar, hizmetlerinin bütün nesillerce meçhul kalmasını tercih edecek karakterde bulunanlardır. Herkesin kendine göre bir zevki var: Kimi bahçe ile meşgul olmak, güzel çiçekler yetiştirmek ister; bazı insanlar da adam yetiştirmekten hoşlanır. Bahçesinde çiçek yetiştiren adam, çiçekten bir şey bekler mi? Adam yetiştiren adam da, çiçek yetiştirendeki hislerle hareket edebilmelidir. Ancak bu tarzda düşünen ve çalışan adamlardır ki, memleketlerine ve milletlerine ve bunların geleceğine faydalı olabilirler. Bir adam ki, memleketin ve milletin mutluluğunu düşünmekten ziyade kendini düşünür, o adamın kıymeti ikinci derecededir. Esas kıymeti kendine veren ve mensup olduğu millet ve memleketi ancak şahsiyeti ile ayakta gören adamlar, milletlerinin mutluluğuna hizmet etmiş sayılmazlar. Ancak kendilerinden sonrakileri düşünebilenler, milletlerini yaşamak ve ilerlemek imkânlarına eriştirirler. Kendi gidince ilerleme ve hareket durur zannetmek bir gaflettir. Şimdiye kadar bahsettiğim noktalar, ayrı ayrı toplumlara aittir. Fakat, bugün bütün dünya milletleri aşağı yukarı akraba olmuşlardır ve olmakla meşguldürler. Bu itibarla insan, mensup olduğu milletin varlığını ve mutluluğunu düşündüğü kadar bütün dünya milletlerinin huzur ve refahını düşünmeli ve kendi milletinin mutluluğuna ne kadar kıymet veriyorsa bütün dünya milletlerinin mutluluğuna hizmet etmeye elinden geldiği kadar çalışmalıdır. Bütün akıllı adamlar takdir ederler ki, bu yolda çalışmakla hiçbir şey kaybedilmez. Çünkü, dünya milletlerinin mutluluğuna çalışmak, diğer bir yoldan kendi huzur ve mutluluğunu temine çalışmak demektir. Dünyada ve dünya milletleri arasında huzur, açıklık ve iyi geçim olmazsa, bir millet kendi kendisi için ne yaparsa yapsın, huzurdan mahrumdur. Onun için ben sevdiklerime şunu tavsiye ederim : Milletleri sevk ve idare eden adamlar, tabiî evvelâ ve evvelâ kendi milletinin varlığının ve mutluluğunun yaratıcısı olmak isterler. Fakat, aynı zamanda bütün milletler için aynı şeyi istemek lâzımdır. Bütün dünya hâdiseleri bize bunu açıktan açığa ispat eder. En uzakta zannettiğimiz bir hâdisenin bize bir gün temas etmeyeceğini bilemeyiz. Bunun için insanlığın hepsini bir vücut ve bir milleti bunun bir organı saymak gerekir. Bir vücudun parmağının ucundaki acıdan diğer bütün organlar etkilenir. “Dünyanın filân yerinde bir rahatsızlık varsa bana ne?” dememeliyiz. Böyle bir rahatsızlık varsa, tıpkı kendi aramızda olmuş gibi onunla alâkadar olmalıyız. Hâdise ne kadar uzak olursa olsun bu esastan şaşmamak lâzımdır. İşte bu düşünüş, insanları, milletleri ve hükûmetleri bencillikten kurtarır. Bencillik şahsî olsun, millî olsun daima fena sayılmalıdır. O halde konuştuklarımızdan şu neticeyi çıkaracağım: Tabiî olarak kendimiz için bütün lâzım gelen şeyleri düşüneceğiz ve gereğini yapacağız. Fakat bundan sonra bütün dünya ile alâkadar olacağız. Kısa bir misal: Ben askerim. Umumî Harp’te bir ordunun başında idim. Türkiye’de diğer ordular ve onların komutanları vardı. Ben yalnız kendi ordumla değil, öteki ordularla da meşgul oluyordum. Bir gün Erzurum cephesindeki hareketlere ait bir mesele üzerinde durduğum sırada yaverim dedi ki: “Niçin size ait olmayan meselelerle de uğraşıyorsunuz?” Cevap verdim: “Ben bütün orduların vaziyetini iyice bilmezsem, kendi ordumu nasıl sevk ve idare edeceğimi tayin edemem.” Bir devlet ve milleti idare vaziyetinde bulunanların daima göz önünde tutmaları lâzım gelen mesele budur.” 1937 (Ulus gazetesi, 20. 3. 1937). https://tinyurl.com/3ssked5w

………..

https://tinyurl.com/3ssked5w :  https://pasinler13martorta.meb.k12.tr/meb_iys_dosyalar/25/12/712717/dosyalar/2018_11/16090608_atatYrkYn_fikir_ve_dYYYnceleri-converted.pdf

………………………….

Atatürk Ve Kitaplar. 3.10.2020.

https://bilgeliderataturk6.wixsite.com/website/post/atat%C3%BCrk-ve-ki%CC%87taplar

 

“ATATÜRK VE KİTAPLAR

bilgeliderataturk6 2 Eki 2020 3 dakikada okunur

      Okuma kavramı, Bilge Liderimiz olan Mustafa Kemal Atatürk’ün hayatında her zaman önemli bir yer edinmişti. Kitapların ve okumanın Atatürk’ün hayatındaki önemini “Eğer kitap okumasaydım, bu yaptıklarımın hiçbirini yapamazdım” diyerek anlattığı sözüyle de daha iyi kavrayabiliyoruz.

         Babası Ali Rıza Efendi, okumanın önemine inanmış bir kişiydi ve sürekli; Adam olmak için okumak, öğrenmek şarttır. Başka çaresi yoktur diyerek oğlunu okumaya ve öğrenmeye teşvik ediyor ve dersleriyle çok iyi bir şekilde ilgileniyordu.

         Mustafa Kemal Atatürk, Manastır Askeri İdadisi’ne başladığı zaman burada batı kültürünün değişik kaynaklarından da yararlanma imkânı bulmuş ve okumaya olan ilgisi daha da artmıştı. Yine Manastır Askeri İdadisi’ne gittiği zamanlarda Namık Kemal’in, Mehmet Emin Yurdakul’un, Tevfik Fikret’in eserlerini sürekli okurdu. Atatürk eğitim hayatı ve normal hayatı dışında cephede bile kitap okumaktan vazgeçmemiştir. Örneğin Büyük Taarruz öncesi yaverlerine o sıralar bitirmek üzere olduğu Reşat Nuri Güntekin’in Çalıkuşu eseriyle ilgili şu cümlelerle bahsediyordu: “Biliyor musunuz, gece Reşat Nuri Güntekin’in Çalıkuşu romanını okumaya başladım. Çok beğendim. Geç kalınmış Anadolu’yu, genç bir hanım öğretmenin yaşadığı zorlukları ne güzel anlatmış. Bitirince İsmet’e vereceğim. Sonra da sizler okuyun.

     Bir gazeteci olarak görüşmeye giden Ruşen Eşref Ünaydın, Mustafa Kemal’in Karargâhtaki odasını anlatırken, “... Masasının üzerinde, Balzac’ın Colonel Chabert’i, Maupassant’ın “Boule de Suif’i, Lavedan’ın “Cervir” i duruyordu. Şüphe yok ki Paşa, durgun dakikalarının boşluğunu edebiyatla dolduruyor” demiştir.

ATATÜRK’ÜN HATIRA VE NOT DEFTERLERİNDE OKUMA SEVGİSİ İLE İLGİLİ BAZI NOTLAR

“ 21 Kasım 1916 Salı..... “Bazı nokat-ı askeriye (Terbiye-i Ruhiye ve Ulusal-i Muaşeret-i Askeriye) hakkında bir eser yazayım. Bunun için Fransızca bildiğim bir eser var. O ’nu da evvela okuyayım ve bu zemine ait esaslı sualleri umum zabitane vazife olarak vereyim. Mühim noktalar hakkında bazı büyük kumandanların mütalaasını talep edeyim.”

“ Aralık 1916 Cumartesi “Allah’ı İnkar Mümkün Müdür?” eserini okumaya devam . İhsan ve Ömer’e (Paşanın yetiştirmek için yanma almış olduğu iki yetim çocuk) “ Yaşam Kavgası namındaki Türkçe şiirin bir kısmını ezberlettim

“ 6 Aralık 1916 Çarşamba Mebadi-i Felsefe namında bir eseri okumaya başladım. (George L. Fongsgrive : Gelemets de Philossophie Ahmet Naim’in Çevirisi: Mebadi-i Felsefeden birinci kitap: İlminnefs 1331 Maarif Umumiye Nezareti)”

9 Mart Perşembe ( 9 Mart 1922 Sivrihisar) İbrahim Bey’in evinde. Saat 7’ de kalktım. Biraz kitap okudum. ( Defter 19’dan )

………….

Atatürk’ün okumak ile ilgili ve kitaplarla ilgili sözleri

·         İlim ve fen nerede ise oradan alacağız ve her fer-i milletin kafasına koyacağız.

 

·         Okul genç beyinlere; insanlığa hürmeti, millet ve memlekete sevgiyi, şerefi, bağımsızlığı öğretir… Bağımsızlık tehlikeye düştüğü zaman onu kurtarmak için takip edilmesi en uygun olan en güvenli yolu belletir… Memleket ve milleti kurtarmaya çalışanların aynı zamanda mesleklerinde birer namuslu uzman ve birer bilgin olmaları lazımdır. Bunu sağlayan okuldur. Ancak bu şekilde her türlü teşebbüsün mantıklı sonuçlara ulaşması mümkün olur.

·         Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.

·         Hedefe yalnız çocukları yetiştirmekle ulaşamayız! Çocuklar geleceğindir. Çocuklar geleceği yapacak adamlardır. Fakat geleceği yapacak olan bu çocukları yetiştirecek analar, babalar, kardeşler hepsi şimdiden az çok aydınlatılmalıdır ki, yetiştirecekleri çocukları bu millet ve memlekete hizmet edebilecek, yararlı ve faydalı olabilecek şekilde yetiştirsinler! Hiç olmazsa yetiştirmek lüzumuna inansınlar! Okullardan başka gazeteler, küçük dergiler köylere kadar yayınlanıp dağıtılmalıdır. Bizim köylümüz ne gazete ne dergi vs. okumaz. Bilenler bilmeyenleri toplayıp, okutmayı, onlara okumayı anlatmayı bir vazife bilmelidir.

·         Ben çocukken fakirdim. İki kuruş elime geçince bunun bir kuruşunu kitaba verirdim. Eğer böyle olmasaydı, bu yaptıklarımın hiçbirini yapamazdım. Biz cahil dediğimiz zaman, mektepte okumamış olanları kastetmiyoruz”