Utkan Kocatürk’ün Atatürk’ün Fikir ve düşünceleri adlı kitabın kaynakçasında 203 adet eser var... 3.11.2026

 

Utkan Kocatürk’ün Atatürk’ün Fikir ve düşünceleri adlı kitabın kaynakçasında 203 adet eser var. Yani kaynaklara zengin şekilde başvurmuş. Atatürk’ün özlü sözleri derlemeleri için, bu kitap için, bu sebeple hangi sorular sorulabilir. 3.11.2026

Grok

6.11.2026

**Utkan Kocatürk’ün *Atatürk’ün Fikir ve Düşünceleri* kitabı için, özellikle özlü söz / vecize derlemeleri bağlamında sorulabilecek sorular**

Kitabın 203 kaynaklı zengin bibliyografyası ve önsözdeki yöntem açıklaması, onu sıradan bir “Atatürk sözleri” derlemesinden ayırır. Aşağıdaki sorular, hem kitabın kendi yapısını hem de özlü söz derlemelerinde kullanılabilecek niteliklerini sorgulamak için tasarlanmıştır.

### Kaynak ve yöntem soruları

1. Kocatürk, 203 kaynağı seçerken hangi ölçütleri kullanmış? Özellikle hatıra kitapları, gazete röportajları ve anekdot derlemeleri ile Nutuk / Söylev ve Demeçler arasındaki dengeyi nasıl kurmuş?

2. Metinlerin “en çok ilgili olduğu bölüme” yerleştirilmesi ilkesi, özlü sözlerin bağlamını ne ölçüde koruyor, ne ölçüde parçalıyor?

3. Kitapta yer alan ifadelerin ne kadarı Atatürk’ün doğrudan kaleminden (Nutuk, mektup, el yazısı notlar), ne kadarı üçüncü şahıs hatıralarından geliyor? Bu ayrım özlü söz derlemelerinde nasıl belirtilmeli?

4. Afet İnan, Falih Rıfkı Atay, Ruşen Eşref Ünaydın, Cevat Abbas Gürer, Salih Bozok gibi “yakın çevre” kaynaklarının yoğun kullanılması, metinlerin güvenilirliğini nasıl etkiliyor?

5. 1999 baskısında yer alan kaynakçanın, daha sonraki Atatürk söz derlemelerine (örneğin resmî kurum yayınları veya popüler vecize kitapları) ne ölçüde model olduğu söylenebilir?

### İçerik ve sınıflandırma soruları

6. Kitapta ana başlıklar altında toplanan fikirler içinde, “özlü söz” niteliği taşıyan kısa ve vurucu ifadelerin oranı nedir? Hangi temalar (eğitim, dil, tarih, kadın, bağımsızlık, ahlak vb.) en çok vecize üretmiş görünüyor?

7. Aynı fikrin farklı kaynaklarda değişik formlarda geçtiği durumlarda Kocatürk hangi versiyonu tercih etmiş? Bu tercihler, özlü söz derlemelerinde “standartlaştırma” sorununu nasıl çözüyor?

8. Nutuk’taki uzun pasajlardan çıkarılmış kısa cümleler ile doğrudan demeç ve mülakatlardan alınan cümleler arasında üslup farkı var mı? Bu fark, derleme yapılırken dikkate alınmalı mı?

9. Kitapta “bilinmeyen” veya “unutulmuş” olarak nitelendirilen metinler, bugünkü popüler Atatürk sözleri listelerinde ne kadar yer alıyor?

### Karşılaştırma ve eleştirel sorular

10. Bu kitabın kaynak zenginliği, daha kısa ve “hazır vecize” odaklı derlemelerle (örneğin sadece Nutuk’tan veya sadece bilinen demeçlerden yapılanlarla) karşılaştırıldığında ne gibi avantaj ve dezavantajlar yaratıyor?

11. Kocatürk’ün “metin tekrarını önleme” ve “kronolojik tarih kitabı havası vermeme” tercihleri, özlü söz derlemelerinde bağlam kaybına yol açıyor mu?

12. Kaynakçadaki bazı eserlerin (özellikle 1930’lar–1950’ler hatıra ve gazete metinlerinin) bugünkü bilimsel standartlarla ne kadar güvenilir olduğu, derleme yapılırken nasıl değerlendirilmeli?

13. Kitap, Atatürk’ün “fikir adamı” yönünü öne çıkarmak için seçilmiş. Bu seçim, askerî, diplomatik veya günlük konuşmalardan gelen daha “sade” özlü sözleri ne ölçüde dışarıda bırakmış olabilir?

### Kullanım ve üretim soruları (özlü söz derlemesi hazırlayanlar için)

14. Bu kitaptan hareketle tematik bir özlü söz derlemesi yapılacak olsa, hangi başlıklar (dil-tarih, eğitim-gençlik, bağımsızlık-egemenlik, ahlak-kişilik vb.) en verimli sonucu verir?

15. Her özlü sözün yanına mutlaka kaynak ve tarih belirtilmesi gerektiği kabul edilirse, Kocatürk’ün dipnot/kısaltma sistemi bugünkü dijital derlemeler için nasıl uyarlanabilir?

16. Kitaptaki metinlerin bir kısmı uzun pasajlardan alınmış. Bunları “özlü söz” hâline getirirken anlamı bozmadan kısaltma sınırı nerededir?

17. 203 kaynaklı bu derleme, “Atatürk’ün en bilinen 100 sözü” gibi popüler listelerin bilimsel temelini güçlendirmek için nasıl kullanılabilir?

### Daha geniş değerlendirme soruları

18. Kocatürk’ün önsözde belirttiği “çağdaş Türkiye bu fikirler üzerine kurulmuştur” iddiası, kitabın seçtiği metinlerle ne kadar örtüşüyor?

19. Bu kitabın kaynakçası, Atatürk’ün düşünce dünyasını anlamak için hâlâ temel başvuru kaynaklarından biri midir, yoksa 1999’dan sonra yayımlanan yeni belgeler ve hatıralarla güncellenmeye ihtiyaç duyuyor mu?

20. Özlü söz derlemelerinde “kaynak zenginliği” ile “okunabilirlik / akılda kalıcılık” arasında denge kurmak gerektiğinde, Kocatürk’ün yöntemi örnek alınabilir mi?

Bu sorular hem kitabın kendi yöntemini sorgulamak hem de ondan hareketle daha titiz, kaynaklı ve bağlama duyarlı özlü söz derlemeleri üretmek için kullanılabilir. İstersen belirli bir tema (eğitim, dil, gençlik, bağımsızlık vb.) etrafında daha daraltılmış soru seti de çıkarabilirim.

…………………….

Ek 1: 1999 baskısı: https://isteataturk.com/files/e-kitap/FD_Utkan%20Kocaturk.pdf

…………………………

Ek 2: Kitabın K A Y N A K Ç A listesi:

- Kitaptaki metinlerin alındığı kaynaklar -

ABALIOĞLU, Yunus Nadi: Ankara’nın İlk Günleri; Sel Yayınları, İstanbul 1955.

ABALIOĞLU, Yunus Nadi: Atatürk’ün Muazzam Eseri; 15 Kasım 1938 tarihli Cumhuriyet gazetesinden alıntı, Ayın Tarihi, Atatürk’ün Vefatları, ilâve sayı, No: 60, Ankara 1938.

ABALIOĞLU, Yunus Nadi: Atatürk’ün Vasıfları; En Büyük Kaybımız, İstanbul 1938.

ABALIOĞLU, Yunus Nadi: Anekdot: CCXLII; Atatürk Anekdotlar - Anılar, Der.: Kemal Arıburnu, Ankara 1960.

ADIVAR, Halide Edip: Türk’ün Ateşle İmtihanı; İstanbul 1962.

AFETİNAN: Atatürk’ten Hâtıralar; Ankara 1950.

AFETİNAN: Kemal Atatürk’ü Anarken (Atatürk’ten Hatıralar: 2); II. Basım, Ankara 1956

AFETİNAN: Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler; Türkiye İş Bankası Yayını, Ankara 1959.

AFETİNAN: Medenî Bilgiler ve M. Kemal Atatürk’ün El Yazıları; T.T.K. Yayını, Ankara 1969.

AFETİNAN: Başkumandanlık Meydan Muharebesi’nin Yıldönümünde İki Teklif; Ülkü Dergisi, Cilt: 2, Sayı: 22, 1948.

AFETİNAN: Milliyetin Temeli olan Dil Birliği; T.D.K. Türk Dili Dergisi, Sayı: 182, Ankara 1966.

AFETİNAN: Kurtuluş Savaşımızın Bazı Belgeleri ve Atatürk’ün İnkılâp Prensipleri; T.T.K. Belleten, Cilt: XXXII, No: 128, Ankara 1968.

AFETİNAN: Atatürk ve Dil Bayramı; Atatürk’e Saygı, T.D.K. Yayını, 1969.

AFETİNAN: Mimar Koca Sinan; Türkiye Emlâk Kredi Bankası Neşriyatı, Ankara 1968.

AFETİNAN: Ellinci Yılda Tarihten Geleceğe; Türkiye İş Bankası Yayını, 1973.

AFETİNAN: Atatürk’ün Büyük Nutuk’unun Müsveddeleri Üzerinde Arkadaşlarının Eleştirilerini Dinlemesi ve Gençliğe Seslenişi; Atatürk’ün Büyük Söylevi’nin 50. Yılı Semineri, T.T.K. Yayını, 1980.

AFETİNAN: Büyük “Nutuk”ta Atatürk’ün Gençliğe Hitabesi; T.T.K. Belleten, cilt: XXX, Sayı 120, 1966.

AKKAYA, M. Şükrü: Atatürk’ün Huzurunda Bir Akşam; Ülkü Dergisi, Cilt: 2, Sayı: 24, 1948.

AKSOY, Lûtfi: Atatürk’e Ait Bilinmeyen Hatıralar; Anlatan: Lütfi Aksoy, Yazan: Sabih Alaçam, Yeni Mecmua, No: 19, 1939.

ALTAY, Fahrettin: Millî Mücadele Hatıralarım; Hayat Mecmuası; Yıl:3, Sıra No: 127, İstanbul 1959.

ALTAY, Fahrettin: 10 Yıl Savaş (1912-1922) ve Sonrası; İstanbul 1970.

ARAR, İSMAİL: Atatürk’ün İzmit Basın Toplantısı (16/17 Ocak 1923); İstanbul 1969.

ARCAN, İ. Galip: Atatürk’ün Sanatçıya Saygısı; Ses Dergisinden iktibas, Sümerbank Dergisi, Cilt: 3, Sayı: 29, 1963.

ARDIÇ, Nuri: Hatıralar; Görüşler Adana Halkevi Dergisi, Sayı: 13-14, Adana 1939.

ARIBURNU, Kemal: Atatürk Anekdotlar - Anılar; Ankara 1960.

ARIKOĞLU, Damar: Hatıralarım; İstanbul 1961.

ARSAL, Sadri Maksudi: Türk Dili İçin; İstanbul 1930.

ATADAN, Makbule: Makbule Atadan Anlatıyor; Nükte, Fıkra ve Çizgilerle Atatürk, III. Kitap. Der.: Niyazi Ahmet Banoğlu, İstanbul 1955.

ATATÜRK, Gazi Mustafa Kemal: Nutuk, Cilt:I (1919-1920); Türk Devrim Tarihi Enstitüsü, İstanbul 1961.

ATATÜRK, Gazi Mustafa Kemal: Nutuk, Cilt:II (1920-1927); Türk Devrim Tarihi Enstitüsü, İstanbul 1961.

ATATÜRK, Gazi Mustafa Kemal: Nutuk, Cilt:III (Vesikalar); Türk Devrim Tarihi Enstitüsü, İstanbul 1967.

ATATÜRK, Gazi Mustafa Kemal: Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri I, Derleyen: Nimet Unan; Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Yayınları: I, Birinci Basım, 1945.

ATATÜRK, Gazi Mustafa Kemal: Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri II, Toplayan: Nimet Unan; Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Yayınları: I, İkinci Basım, 1959.

ATATÜRK, Gazi Mustafa Kemal: Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri III, Toplayan: Nimet Arsan; Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Yayınları: I, İkinci Basım, 1961.

ATATÜRK, Gazi Mustafa Kemal: Atatürk’ün Tamim, Telgraf ve Beyannameleri IV (1917-1938), Derleyen: Nimet Arsan; Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Yayınları: I, 1964.

ATATÜRK, Gazi Mustafa Kemal: Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri V, Derleyen: Sadi Borak – Utkan Kocatürk; Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Yayını, 1972.

ATATÜRK, Gazi Mustafa Kemal: Atatürk’ün Başlıca Nutukları (1920-1938), Derleyen: Herbert Melzig; İstanbul 1942.

ATATÜRK, Gazi Mustafa Kemal: Atatürk’ün Maarife Ait Direktifleri; Maarif Vekâleti Ana Programa Hazırlıklar Serisi: A, No: 1, İstanbul 1939.

ATATÜRK, Gazi Mustafa Kemal: Gazinin Nutuklarından Alınmış Vecizeler; Muhit Mecmuası, Sene: 3, No: 32, 1931.

ATATÜRK, Gazi Mustafa Kemal: Anafartalar Muharebatına Ait Tarihçe; Yayınlayan: Uluğ İğdemir, T.T.K. Yayını, Ankara 1962.

ATATÜRK, Gazi Mustafa Kemal: Zâbit ve Kumandan İle Hasbıhal; Türkiye İş Bankası Yayını, Ankara 1957.

ATATÜRK, Gazi Mustafa Kemal: Karlsbad Hatıraları; Yayımlayan: Afetinan, T.T.K. Yayını, 1983.

ATAY, Falih Rıfkı: Atatürk’ün Bana Anlattıkları; Sel Yayınları, İstanbul 1955.

ATAY, Falih Rıfkı: Mustafa Kemal’in Mütareke Defteri; Sel Yayınları, İstanbul 1955.

ATAY, Falih Rıfkı: Babanız Atatürk; II. Basım, İstanbul 1966.

ATAY, Falih Rıfkı: 19 Mayıs; Ankara 1944.

ATAY, Falih Rıfkı: Çankaya (Atatürk Devri Hatıraları), Cilt: II; Dünya Yayınları, İstanbul 1961.

ATAY, Falih Rıfkı: Çankaya (tek cilt halinde); İstanbul 1969.

ATAY, Falih Rıfkı: Atatürkçülük Nedir?; İstanbul 1966.

ATOK, Oğuz Kâzım: Büyük Zaferimiz Üzerinde İncelemeler; Ülkü Dergisi, Cilt: 6, Sayı: 71, 1944.

AYDA, Âdile: Atatürk ve Kayınbiraderi, Cumhuriyet gazetesi, 10. 11. 1963.

AYIN TARİHİ: Gazi ile Mülâkat: Emil Ludwig, Sayı: 73, 1930.

AYIN TARİHİ: Atatürk’le Mülâkat: Gladys Baker; Anadolu Ajansı’ndan; No. 19, 1935.

AYKUT, Mahmut Attilâ: Zaferi Tamamlayan İnkılâp; İleri gazetesinden, T.D.K. Yıllık 1944, Ankara 1944.

BALKIR, S. Edip: Eski Bir Öğretmenin Anıları (1908-1940); İstanbul 1968.

BANOĞLU, Niyazi Ahmet: Atatürk’ün İdeolojisi; Bayram gazetesi, 14. 11. 1978.

BAŞAR, Ahmet Hamdi: Atatürk’le Üç Ay; İstanbul 1945.

BAYDAR, Mustafa: Atatürkle Konuşmalar; İkinci Basılış, Varlık Yayınları, İstanbul 1964.

BAYUR, HİKMET: 15. 11. 1938 akşamı Dil-Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde yaptığı konuşma; T.D.K. Türk Dili Dergisi; No: 33, İstanbul 1938.

BAYUR, HİKMET: Atatürk: T.T.K. Belleten, Cilt: III, Sayı: 10, Ankara 1939.

BAYUR, HİKMET: Atatürk Hayatı ve Eseri I; Ankara 1963.

BAYUR, HİKMET: 1918 Bırakışması Sırasındaki Tinsel Durum ve Mustafa Kemal’in İki Demeci; T.T.K. Belleten, Cilt: XXXII, No:128, Ankara 1968.

BELGER, Nihat ReŞat: Atatürk’ün Hastalığını ve Son Günlerini Aydınlatan Konuşma; Utkan Kocatürk, Ulus gazetesi 10. 11. 1961.

BENNEB, George: Kemal Atatürk; Yabancı Gözüyle Cumhuriyet Türkiyesi, Ankara 1938.

BERKEM, Süreyyat Sami: Unutulmuş Günler; Hilmi Kitabevi, İstanbul 1960.

BİNDOKUZYÜZYİRMİÜÇ (1923): Atatürk’ün 19 Eylül 1924 günü Giresun’da yaptığı konuşmadan pasajlar; 24 Eylül 1924 tarihli Işık Gazetesinden iktibas, Giresun Halkevi Yayını, 1933.

BORAK, Sadi: Atatürk’ün Özel Mektupları; Varlık Yayınları, İstanbul 1961.

BORAK, Sadi: Bilinmiyen Yönleriyle Atatürk; Akşam Kitap Kulübü Serisi: 26, İstanbul 1966.

BOZKURT, Mahmut Esat: Adliye Vekili Mahmut Esat Bozkurt’tan Hatıralar; Yakınlardan Hatıralar, Sel Yayınları, İstanbul 1955.

BOZOK, Salih: Salih Bozok Anlatıyor; Yakınlarının Ağzından Atatürk, Yazan: Selâhaddin Güngör, İstanbul 1944.

BOZOK, Salih-BOZOK, Cemil S.: Hep Atatürk’ün Yanında; Çağdaş Yayınları, İstanbul 1985.

BÜYÜK TARİH TRABZON’DA: Derleyen: Trabzon Çocuk Esirgeme Kurumu, İstanbul 1938.

CEBESOY, Ali Fuat: Siyasî Hâtıralar, II. Kısım, İstanbul, 1960.

CEBESOY, Ali Fuat: Atatürk’ün Yüksek Kumandanlık Kudret ve Meziyetleri; Atatürk Görüşler ve Hatıralarla, İ.Ü. Tıp Fakültesi Talebe Cemiyeti Yayını, İstanbul 1962.

CEYHAN, İbrahim: Atatürk’e Göre Sanatkâr, Ressam Sururi’den naklen; Atatürk’e Ait Hatıralar, Ahmet Hidayet Reel, İstanbul 1949.

CHAMBRUN: Fransayı Bağlayan Kol; Nükte, Fıkra ve Çizgilerle Atatürk, III. Kitap, Der.: Niyazi Ahmet Banoğlu, İstanbul 1955.

CUMHURBAİKANLARI, BAİBAKANLAR ve M. EĞ. BAKANLARININ MİLLÎ EĞİTİMLE İLGİLİ

SÖYLEV VE DEMEÇLERİ I: Türk Devrim Tarihi Ensitüsü Yayınları: 6, 1946.

CUMHURİYET GAZETESİ: Atatürk’ün Siyasî Dehasını Gösteren Yeni Bir Vesika; 8. 11. 1951.

CUNBUR, Müjgân: Atatürk’ün El Yazısıyla Kadınlar Hakkında Düşüncesi; Türk Kadını Dergisi, Yıl: I, Sayı: 6, 1966.

ÇAĞLAR, Behçet Kemal: O’nun Göz Yaşları, Yücel Mecmuası, cilt: XIII, Sayı: 78, 1941.

ÇALIŞLAR, İzzettin: Dumlupınar Şehitler Abidesi Önünde Orgeneral İzzettin Çalışlar’ın Nutku; Tan gazetesi, 31. 8. 1937.

ÇAMBEL, Hasan Cemil: Makaleler Hatıralar; T.T.K. Yayını, Ankara 1964.

ÇAMBEL, Hasan Cemil: Atatürk ve Ressam Çallı İbrahim; Dünya gazetesi, 30. 8. 1952.

DİLMEN, İbrahim Necmi: Dilci Şef; Çığır Mecmuası, Cilt: 7, Sayı: 74-75, 1939.

DİLMEN, İbrahim Necmi: 1943 Dil Bayramında İbrahim Necmi Dilmen’in Sözleri; T.D.K. Yıllık 1943, Ankara 1943.

DİLMEN, İbrahim Necmi: CXXXIX. anekdot; Atatürk Anekdotlar - Anılar; Der.: Kemal Arıburnu, 1960.

DİLMEN, İbrahim Necmi: Atatürk ve Türk Dili; Cumhuriyet gazetesi, 10.11. 1941.

DOĞAN, Avni: Kurtuluş Kuruluş ve Sonrası; Dünya Yayını, İstnbul 1964.

DURSUNOĞLU, Cevat: Millî Mücadele’de Erzurum; Ankara 1946.

DURSUNOĞLU, Cevat: Atatürk’ün Bir Davranışı; Son Havadis gazetesi, 10. 11. 1955.

DÜNYA GAZETESİ: Mısır Büyük Elçisi Atatürk’e Ait Bir Hatırasını Anlattı; 20. 12. 1954.

EDGÜER, Rıdvan Nafiz: Rıdvan Nafiz Edgüer Hayatı ve Eserleri (1891-1948); Edirne Öğretmenler Yardımlaşma Derneği Yayını, İstanbul 1949.

EGELİ, Münir Hayri: Atatürk’ten Bilinmeyen Hatıralar; İkinci Basılış, Ahmet Halit Yaşaroğlu Kitapçılık Ltd. Şti., İstanbul 1959.

ELDENİZ, Perihan Naci: Atatürk ve Türk Kadını; T.T.K. Belleten, Cilt: XX, Sayı: 80, Ankara 1956.

EMRE, Ahmet Cevat: İki Neslin Tarihi; İstanbul 1960.

EMRE, Ahmet Cevat: Büyük Gazi ve Sanat; Muhit Mecmuası, Sene: 1, No: 2, 1928.

EMRE, Ahmet Cevat: Millî Dil Şuuru Hamlesi; Muhit Mecmuası, Sene: 4, No: 48, 1932.

ERDENEN, Orhan: İstanbul Adaları, 1962.

ERGİN, Osman: Atatürk’ün Türk Musikisi Üzerindeki Düşünceleri; Hafız Yaşar Okur’dan naklen, Türkiye Maarif Tarihi, Cilt: 5, İstanbul 1943.

GEREDE, Hüsrev: Bir Arkadaşı Atatürk’ü Anlatıyor; 20. Asır Dergisi, Sayı: 66, 12. 11. 1953.

GİRİTLİ, İsmet: Kemalist Devrim ve İdeolojisi; İ.Ü. Hukuk Fakültesi Yayını, 1980.

GİZLİ CELSE ZABITLARI: Türkiye Büyük Millet Meclisi Gizli Celse Zabıtları, Cilt: I-IV; T.B.M.M. Basımevi, Ankara 1980.

GÖKER, Muzaffer: Atatürk’ün Huzurunda; T.T.K. Belleten, Cilt: III, Sayı: 10, Ankara 1939.

GÖKSEL, Ali Nüzhet: Ziya Gökalp’ın Hayatı ve Malta Mektupları; İstanbul 1931.

GÖVSA, İbrahim Alâettin: Acılar; Yedigün Neşriyatı, İstanbul (tarihsiz).

GÜNALTAY, M. Şemsettin: Atatürk’e Ait İki Hatıra; Ülkü Dergisi Cilt: 9, sayı: 100, 1945.

GÜNALTAY, M. Şemsettin: Birinci Birleşim İkinci Oturumunda Yaptığı Konuşma; Olağanüstü Türk Dil Kurultayı 1951, T.D.K. Yayını, Ankara 1954.

GÜRER, Cevat Abbas: Atatürk ve Dünya; Yeni Sabah gazetesi, 10.11.1941.

GÜRER, Cevat Abbas: Atatürk’ün Hayatından Yazılmamış Hatıralar; Yeni Sabah gazetesi, 9.2.1941.

GÜRER, Cevat Abbas: Montrö İmzalandığı Akşam Atatürk Bu Sulh Zaferini Florya’da Nasıl Kutlamıştı; Cumhuriyet gazetesi, 10. 11. 1941.

GÜRER, Cevat Abbas: Cevat Abbas Gürer’den Bazı Hatıralar; Yakınlarından Hatıralar, Sel Yayınları 1955.

GÜVEN, Ferit Celâl: İnsan Atatürk; Ülkü Dergisi, Cilt: XII, Sayı: 70, Ankara 1938.

GÜVEN, Ferit Celâl: Gömlek; Yücel Dergisi, Cilt: 10, sayı: 57, 1939.

İĞDEMİR, Uluğ: Dördüncü Birleşim Birinci Oturumda Yaptığı Konuşma; Yedinci Türk Dil Kurultayı 1954, T.D.K. Yayını, Ankara 1955.

İĞDEMİR, Uluğ: Atatürk ve Tarih; Açılış 1962-1963; M.T.T.B. Yayını, Ankara 1962.

İĞDEMİR, Uluğ: Devlet Adamı, Düşünür ve İnsan Atatürk’ten Bazı Anılar; Sümerbank Dergisi Cilt: 3, Sayı: 29, Ankara 1963.

İĞDEMİR, Uluğ: Atatürk ve Anzaklar; T.T.K. Yayını, 1978.

İLBAY, Asaf: Atatürk’ün Hususî Hayatı; Tan gazetesi, 13.7.1949 ve 31.7.1949 günkü yazılar.

İLBAY, Asaf: Asaf İlbay Anlatıyor; Yakınlarından Hatıralar, Sel Yayınları, İstanbul 1955.

İLBAY, Asaf: XC. anekdot; Atatürk Anekdotlar-Anılar; Der.: Kemal Arıburnu, 1960.

İMECE, Mustafa Selim: Atatürk’ün Şapka Devrimi’nde Kastamonu ve İnebolu Seyahatleri (1925); Türkiye İş Bankası Yayını, Ankara 1959.

İNAN, Abdülkadir: İki Hatıra; T.D.K. Türk Dili Dergisi, sayı: 74, 1957.

İNAN, Abdülkadir: Atatürk ve Dış Türkler; Türk Kültürü Dergisi,Sayı: 13, Ankara 1963.

İNAN, Abdülkadir: Atatürk Devrine Ait Hatıralar; Türk Kültürü Dergisi, Sayı: 25, Ankara 1964.

İNAN, Abdülkadir: Atatürk ve Devrik Cümle; Türk Yurdu Dergisi Sayı: 286, 1960.

İNAN, Abdülkadir: Atatürk Devrine Ait Bir Hatıra; Türk Kültürü Dergisi, Sayı: 85, 1969.

İSLÂM ANSİKLOPEDİSİ: Atatürk maddesi; 10. cüz, İstanbul 1960.

KANSU, Mazhar Müfit: Erzurum’dan Ölümüne Kadar Atatürk’le Beraber; Cilt: I, T.T.K. Yayını, Ankara 1966.

KANSU, Şevket Aziz: Anıt-Kabir; T.D.K. Türk Dili Dergisi, Sayı: 12, 1952.

KARABEKİR, Kâzım: İstiklâl Harbimiz; II. Baskı, Türkiye Yayınevi, İstanbul 1969.

KARAOSMANOĞLU, Yakup Kadri: Atatürk; İkinci Basılış, İstanbul 1955.

KARAOSMANOĞLU, Yakup Kadri: Türk Milleti ve Atatürk; T.T.K. Belleten, Cilt: XX, Sayı: 80, Ankara 1956.

KARAOSMANOĞLU, Yakup Kadri: Vatan Yolunda; Selek Yayınları, 1958.

KARAOSMANOĞLU, Yakup Kadri: Atatürk’ün İdeolojisi; Milliyet gazetesi, 13. 11. 1970.

KARDEŞ, Sırrı: Heyet-i Temsiliye ve Mustafa Kemal Kırşehir’de; C.H.P. Halkevleri Bürosu Yayını, Ankara 1950.

KAYA, Şükrü: Atatürk Bizden Birisidir; Türk Kadını Dergisi, Yıl: I, Sayı: 6, 1966.

KILIÇ, Ali: Atatürk’ün Hususiyetleri; Sel Yayınları, İstanbul 1955.

KILIÇ, Ali: Atatürk ve Cumhuriyet; Her hafta bir sohbet: Haz.: Abdi İpekçi, Milliyet gazetesi, 2. 11. 1970.

KILIÇ Muzaffer: Bayrak, Bir Milletin İstiklâl Alâmetidir; Nükte, Fıkra ve Çizgilerle Atatürk, III. Kitap, Derleyen: Niyazi Ahmet Banoğlu, İstanbul 1955.

KOCATÜRK, Utkan: Atatürk’ün Üniversite Reformu İle İlgili Notları; Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, sayı: 1, 1984.

KOP, Kadri Kemal: Atatürk Diyarbakır’da; İstanbul 1938.

KOYUNOĞLU, Hikmet: Eski Türkocakları Merkez Binasının İnşaatına Ait Anılarım; Kültür ve Sanat, Sayı: 5, 1977.

MAARİF VEKİLLİĞİ DERGİSİ: Ebedî Şef’in İzmir Bölge San’at Okulunu 1923 yılındaki ziyaretleri esnasındaki direktifleri (Atatürk”e ait elyazısı klişe); Sayı: 21-22, 1939.

MENTEŞE, Halil: Osman Mebusan Meclisi Reisi Halil Menteşe’nin Anıları, Giriş: İsmail Arar; Hürriyet Vakfı Yayınları, İstanbul 1986.

MESUT CEMİL: Mesut Cemil Anlatıyor; Atatürk’ün Türk Musikisi Hakkındaki Fikri; Nükte, Fıkra ve Çizgilerle Atatürk, II. Kitap, Derleyen; Niyazi Ahmet Banoğlu, İstanbul 1954.

METEL, Raşit: Atatürk ve Donanma, İstanbul 1966.

MORKAYA, Burhan Cahit: Gazi Mustafa Kemal; İstanbul 1932.

MORKAYA, Burhan Cahit: Atatürk’ün İki Cephesi; İstanbul 1939.

NEŞET, Halil: Büyük Meclis ve İnkılâp; Ankara 1933.

NOYAN, Tevfik: Tevfik Noyan Anlatıyor; Nükte, Fıkra ve Çizgilerle Atatürk III. Kitap, Der.: Niyazi Ahmet Banoğlu, İstanbul 1955.

OLCAYTUĞ, Rükneddin Fethi: Atatürk Hakkında Düşünce ve Tahliller; İstanbul 1943.

OZANSOY, Halit Fahri: Edebiyatçılar Çevremde; İstanbul 1970.

ÖKE, Mim Kemal: Mim Kemal Anlatıyor; Yakınlarının Ağzından Atatürk, Yazan: Selâhattin Güngör, İstanbul 1944.

ÖNDER, Mehmet: Atatürk ve Müzeler; Halkevleri Dergisi, Özel Sayı: I, 29 Ekim 1966.

ÖNEN, Yekta Ragıp: Atatürk’ün Bütün Cihana Hitaben Söylenmesini İstediği Nutuk; Anlatan: Şükrü Kaya, Yazan: Yekta Ragıp Önen, Dünya gazetesi, Atatürk ilâvesi, 10. 11. 1953.

ÖZALP, Kâzım: Özalp, Atatürk’ü Anlatıyor; Milliyet gazetesi, 22. 11. 1969 ve 27. 11. 1969 günkü yazılar.

ÖZDEN, Âkil Muhtar: Atatürk’e Ait Bilinmeyen Hatıralar; Anlatan: Âkil Muhtar Özden, Yazan: Sabih Alaçam, Yeni Mecmua, Sayı: 21, 1939.

ÖZER, Yusuf Ziya: “Tarih Yazmak” Yapmak Kadar Mühimdir; Ulus gazetesi, 10. 11. 1939.

ÖZER, Yusuf Ziya: Bazı Hatıralar ve “Ben Ne Yaptım”; T.T.K. Belleten, Cilt: III, Sayı: 10, Ankara 1939.

ÖZGÜ, Melâhat: Atatürk’ün İlim Anlayışı; Sümerbank Dergisi, Cilt: 3, Sayı: 29, Ankara 1963.

ÖZVERİM, Melda: Mustafa Kemal ve Corinne Lütfü (Bir Dostluğun Öyküsü); Milliyet Yayınları, İstanbul 1998.

REŞİT PAŞA: Reşit Paşa’nın Hatıraları; Neşreden: Cevdet R. Yularkıran, İstanbul 1940.

SAFA, Peyami: Onun Sözleri Üstünde; En Büyük Kaybımız; İstanbul 1938.

SANER, Nejat: Atatürk ve Sonrası; Cumhuriyet gazetesi, 4. 11. 1970 ve 13. 11. 1970 günkü yazılar.

SAUVAGE, Marcel: Atatürk’ü Nasıl Tanıdım; Fransız basınından naklen, Ayın Tarihi, Atatürk’ün vefatları, ilâve sayı, No: 60, Ankara 1938.

SAYGUN, A. Adnan: Atatürk ve Musiki; Sevda-Cenap And Müzik Vakfı Yayını, Ankara (Tarihsiz).

SEVİG, Vasfi Raşid: Türkiye Cumhuriyeti Esas Teşkilât Hukuku, Cilt: I; Ankara 1938.

SEVÜK, İsmail Habib: Atatürk İçin (Ölümünden Sonra Hatıralar ve Hayatındayken Yazılanlar); İstanbul 1939.

SHERRİLL: Atatürk Nezdinde Bir Yıl Elçilik; Çeviren: Ahmet Ekrem, İstanbul 1935.

SOYAK, Hasan Rıza: Hasan Rıza Soyak’tan Hatıralar; Yakınlarından Hatıralar, Sel Yayınları, İstanbul 1955.

SOYAK, Hasan Rıza: Atanın Hayatına Dair Bilmediğimiz İki Hatıra; Cumhuriyet gazetesi 10. 11. 1949.

SOYAK, Hasan Rıza: Atatürk’ün Bazı Hususiyetleri ve Vazife Telâkkisi; Sümerbank Dergisi, Cilt: 4, Sayı: 41, Ankara 1964.

SOYAK, Hasan Rıza: Doğumundan Cumhuriyetin İlânına Kadar Fotoğraflarla Atatürk ve Atatürk’ün Hususiyetleri; Hayat Yayınları, 1965.

SOYDAN, Mahmut: Gazi ve İnkılâp (Gazi Hazretlerinin şimdiye kadar neşredilmemiş hasbıhalleri ve nutukları); Milliyet gazetesi 26. 11. 1929 - 1. 2. 1930.

ŞAPOLYO, Enver Behnan: Kemal Atatürk ve Millî Mücadele Tarihi; İstanbul 1958.

ŞAPOLYO, Enver Behnan: İkinci Birleşim Birinci Oturum’da Yapılan Konuşma; Olağanüstü Türk Dil Kurultayı 1951, T.D.K. Yayını, Ankara 1954.

TALÛ, Ercüment Ekrem: Atatürk’e Ait Hatıralarımdan: Atatürk ve Çocuk; Tasvir gazetesi, 10. 11. 1946.

TAN, M. Turhan: Ata Sözü; En Büyük Kaybımız, İstanbul 1938.

TANRIÖVER, Hamdullah Suphi: “İki Mustafa Kemal Vardır” sözü ne zaman, neden söylenmiştir, Yerli, Yabancı 80 İmza Atatürk’ü Anlatıyor, İstanbul, (tarihsiz).

TANSU, Samih Nafiz: CLX. anekdot; Atatürk Anekdotlar-Anılar, Der.: Kemal Arıburnu, 1960.

TARİH IV: Türkiye Cumhuriyeti; Yazan: Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti, İstanbul 1931.

TEPEDELENLİOĞLU, Nizamettin Nazif: Bilinmiyen Taraflariyle Atatürk; İstanbul 1959.

TOROS, Taha: Atatürk’ün Adana Seyahatleri; Adana 1939.

TÜRKMEN, Faik: Atatürk’ün Ahlâk Düşünceleri ve Tefsiri (iç kapakta: Moral, Birinci cilt kaydı vardır) Ankara 1965.

TÜRK TARİHİNİN ANA HATLARI (Methal Kısmı): Maarif Vekâleti Yayını, İstanbul 1931.

TÜRK ZİRAAT TARİHİNE BİR BAKIİ: Birinci Köy ve Ziraat Kalkınma Kongresi Yayını, İstanbul 1938.

UNAT, Faik ReŞit: Ne Mutlu, Türküm Diyene!; T.D.K. Türk Dili Dergisi, sayı: 146, 1963.

US, Asım: Gördüklerin, Duyduklarım, Duygularım (Meşrutiyet ve Cumhuriyet Devirlerine Ait Hatıralar ve Tetkikleri); İstanbul 1964.

US, Asım: Hatıra Notları (Atatürk, İnönü, İkinci Dünya Harbi ve Demokrasi Rejimine Giriş Devri Hatıraları); İstanbul 1966.

UŞAKLIGİL, Lâtife: Atatürk ve Lâtife Hanım (Atatürk’e ait Hatıralar); Konuşan: Niyazi Ahmet Banoğlu, Tarih Dünyası, Sayı: 2, İstanbul 1950.

ÜNAL, Kemal: Musikiye Ait Bir Notu; Ulus gazetesi, 10. 11. 1939.

ÜNAL, Ali Rıza: Büyük Gazi Mustafa Kemal Hakkındaki Anılarım; Türkiye Harb Malûlü Gaziler Dergisi, Sayı: 158, 1969.

ÜNAYDIN, RuŞen EŞref: Atatürk Tarih ve Dil Kurumları (Hatıralar); T.D.K. Yayını, Ankara 1954.

ÜNAYDIN, RuŞen EŞref: Atatürk’ü Özleyiş; Türkiye İş Bankası Yayını, Ankara 1957.

VANDEMİR, Baki: Atatürk’ün Cehaletle Mücadelesi; Yerli Yabancı 80 İmza Atatürk’ü Anlatıyor, İstanbul (tarihsiz).

VANDEMİR, Baki: Atatürk; Atatürk Görüşler ve Hatıralarla; İ.Ü.Tıp Fak. Talebe Cemiyeti Yayını, İstanbul 1962.

YALTIRAKLI, Cevat: Vatan Şairi Namık Kemal, Millî Şair Mehmet Emin (Şahsiyetleri - İdealleri - Şiirleri); İstanbul 1960.

YAMAN, Kadri: Yurt Müdafaasında Türk Gençliği; İstanbul 1938.

YENİ TÜRK YAZISI İLE İLK KIRÂAT: Dil Encümeni tarafından tertip ve neşredilmiştir; Devlet Matbaası, 1928.

YÜCEL Mecmuası: O’ndan Hatıralar; Cilt: XVI, sayı: 91-91-93, 1942.

ZOBU, Vasfi Rıza: Türk Çocuğu Beni Bekliyor; Nükte, Fıkra ve Çizgilerle Atatürk III. Kitap, Der.: Niyazi Ahmet Banoğlu, İstanbul 1955.

ZOBU, Vasfi Rıza: O Günden Bu Güne; Milliyet Yayınları, 1977

………………..

ÖNSÖZ

Atatürk, Türk tarihi içinde eşsiz bir kişidir; Türk Bağımsızlık Savaşı’nın önderi, lâik ve demokratik Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu, Türk çağdaşlaşma hareketinin lideridir. Askerliği, devlet adamlığı, inkılâpçılığı yanında düşünce bakımından da seçkin bir fikir adamıdır. Döneminde, kültür ve fikir meseleleriyle sadece ilgilenmekle kalmamış, hemen her zaman bu faaliyetlerin içinde ve başında bulunmuştur. Millî Mücadele’nin, Türkiye Cumhuriyeti’nin ve inkılâpların düşünce sistemini yansıtan görüşlerinin yanı sıra kültürel ve sosyal konulardaki görüşleri de zamanın akışı içinde her kuşağa rehberlik edecektir. Unutmamalıyız ki çağdaş Türkiye bu fikirler, bu düşünceler üzerine kurulmuştur.

Mutlu ve güçlü Türkiye ülküsü, bu görüşlerin yaşamasına, yeşermesine ve kuşaktan kuşağa canlı bir meşale olarak devredilmesine bağlı bulunmaktadır.

Bu kitap, Atatürk’ün -başta kendisi tarafından yazılan Büyük Söylev’i, askerî eserleri ve bir kısım harp hatıraları olmak üzere- konuşmaları, demeçleri, mesajları, telgraf, genelge ve bildirileri, mülâkatları, mektupları, yazdırdığı sözleri, şeref defterlerine yazdığı satırları, ona yakınlığı ile tanınmış ya da yakın tarihimizde yer almış güvenilir kimselerin hatıraları taranarak oluşturulmuştur.

Eskiden beri bilinip tespit edilen metinlerin yanı sıra çeşitli kitap, gazete ve dergi sayfalarında unutulmuş dağınık vaziyette bulunan Ata’ya ait birçok fikir ve düşünceyi de, okuyucu, bu kitapta toplu olarak bulacaktır. Ayrıca, Atatürk’ün yaşamına, üstün kişiliğine ve eserine ait kısa bir tanıtma yazısı da eserin bütünlüğü bakımından gerekli görülmüştür.

Kitabımızda, Atatürk’ün fikir ve düşünceleri ana başlıklar altında bölümlere ayrılmış, metin tekrarını önleme amacıyla, birkaç bölüme de girebilme özelliği taşıyan parçalar en çok ilgili olduğu bölüme konulmuştur. Amacımız, kronolojik bir tarih kitabı havası vermekten ziyade Atatürk’ün fikir cephesini tanıtmak olduğundan, özellikle inceleme, yorumlama ve değerlendirme taşıyan bölümler seçilmiştir.

Metinlerin alındığı bazı kaynak isimlerinde harflerle simgelemek yoluyla kısaltmalar yapılmıştır.

Bu kısaltmaların hangi eserlere ait olduğu gösterilmekle beraber, daha geniş bir incelemeye cevap vermek üzere, kitabımızın sonunda metinlerin alındığı kaynakları gösteren geniş ve ayrıntılı bir kaynakça verilmiştir. Bu kaynakça, Atatürk’ü konu alan binlerce yayın içinde özellikle onun sözlerine yer veren ve bizim alıntı yaptığımız kaynak eserlerden oluşmuştur.

Metinlerde, mümkün olduğu kadar Atatürk’ün ifade ve üslûp hususiyetlerine dokunulmamış, okuyucunun mânayı daha kolay kavrayabilmesi için çoğu kez tamlamaları çözmekle ve dilimizden tamamen kalkmış sözcüklerin yerine yaşayanlarını koymakla yetinilmiştir.

Atatürk’e ilişkin araştırmalar genişledikçe, yeni metinler ve belgeler yayımlandıkça bu gibi derlemelerin, şüphesiz daha mükemmelleri meydana gelecektir. Bununla beraber, bugünkü imkânlar içinde Kemal Atatürk’ü, onun gerçek ruhunu yansıtan fikir ve düşünceleriyle sunarken görevimizi yapmış olduğumuza inanmaktayız.

Prof. Dr. Utkan KOCATÜRK