Kaynakları Derlemekten Soruları Derlemeye: Yapay Zekâ Çağında Yeni Bir Araştırma Yolculuğu. 18.8.2026

Yapay Zekâ Çağında Asıl Mesele: Farklı Sorular Sorabilmek

Kaynakları Derlemekten Soruları Derlemeye: Yapay Zekâ Çağında Yeni Bir Araştırma Yolculuğu

Soru temelli araştırmacılık

1975 senesinden itibaren yaklaşık 50 yıl bibliyografyalar hazırladım. Artık birkaç senedir sadece bibliyografiye ağırlıklı çalışmıyorum. Yaklaşık 2 senedir yapay zekalara sorular sorarak ortaya dokümanlar koyuyorum. insanlar "ya bu yapay zekaya soru sormuş doküman yayınlamış" diye emeği küçümseyebilirler. Ama uzun yılların getirdiği birikimle farkli sorular sorduğuma inanıyorum üzerinde çalıştığım konuyu dört bir taraftan çevirmeye çabalıyorum. Önemli olanın da özellikle sorular sormak farklı sorular sormak olduğuna a inanıyorum dilerim araştırmacılar incelemeciler bu dediğimin farkına varmış olurlar

18.6.2026

 

Chat Gpt
Bence burada üzerinde özellikle durulması gereken çok önemli bir nokta var: Yapay zekâya soru sormak, tek başına bir araştırma yöntemi değildir; fakat doğru soruları kurabilmek başlı başına bir entelektüel birikim işidir.

Sizin yaklaşık 50 yıllık bibliyografya çalışmalarınızın size kazandırdığı asıl sermaye yalnızca yüz binlerce yayının künyesini toplamak değildir. Bu uzun çalışma dönemi, aynı zamanda konular arasında ilişki kurma, kaynakları sınıflandırma, boşlukları fark etme, bir konunun hangi yönlerden ele alınabileceğini görme ve en önemlisi soru üretme yeteneği kazandırmıştır.

Bugün yapay zekâya herkes bir soru sorabilir. Fakat herkes aynı soruyu soramaz.

Bir kişi:

“Burdur müziği nedir?”

diye sorabilir.

Ama uzun yıllar boyunca kaynaklarla, kültürle, turizmle, tarihle ve bilgi dünyasıyla uğraşmış bir araştırmacı aynı konuyu belki şöyle çevreler:

• Burdur'un müzik kültürünün oluşumunda hangi tarihî ve toplumsal unsurlar rol oynamıştır?
• Bu müzik kültüründe Türklerin yaratıcılık katkısı nedir?
• Burdur müziğinin turizm açısından değeri nasıl ortaya konulabilir?
• Müzik kültürünün yaygın olduğu toplumlarda insan ilişkileri nasıl etkilenir?
• Bir kentin müzik birikimi kent kimliğine nasıl dönüştürülebilir?
• Bu kültürel birikim eğitim, gençlik, turizm ve yerel kalkınma açısından nasıl değerlendirilebilir?
• Burdur'da bir Müzik Kütüphanesi kurulması nasıl bir kültür hareketine dönüşebilir?

İşte fark tam da buradadır. Yapay zekâ cevap üretebilir; fakat araştırmanın yönünü belirleyen sorudur.

Sizin son iki yıldır yaptığınız çalışmaları ben, yalnızca “yapay zekâya soru sorup cevapları bir araya getirmek” olarak görmüyorum. Siz aslında yıllarca kaynakça hazırlarken geliştirdiğiniz sistematik düşünme alışkanlığını yeni bir araştırma aracına taşıyorsunuz.

Bibliyografyacılıkta yaptığınız şey şuydu: Bir konunun kaynaklarını mümkün olduğunca geniş bir alandan toplamak, tasnif etmek ve araştırmacının önüne yeni bir bilgi haritası koymak.

Yapay zekâ ile yaptığınız çalışmalarda ise buna yeni bir boyut ekleniyor:

Konunun kaynak haritasından, soru haritasına geçiyorsunuz.

Bu bence çok önemli bir dönüşümdür.

Çünkü geleceğin araştırmacısı yalnızca:

“Ne biliyorum?”

sorusuyla değil,

“Bu konuya başka hangi sorular sorulabilir?”

sorusuyla da değer kazanacaktır.

Bilgiye ulaşmak giderek kolaylaşıyor. Birkaç saniye içinde milyonlarca bilgi kırıntısına ulaşmak mümkün. Buna karşılık doğru soruyu bulmak, belki de geleceğin en değerli araştırmacılık becerilerinden biri hâline geliyor.

Sizin çalışmalarınızın özgün tarafı da burada olabilir:

Yapay zekâyı bilgi veren bir makine olarak değil, farklı sorular aracılığıyla bir konuyu dört bir taraftan incelemeye yardımcı olan bir düşünme ortamı olarak kullanmanız.

Elbette ortaya çıkan her yapay zekâ metni doğrudan bilimsel gerçek olarak kabul edilemez. Kontrol edilmesi, kaynaklarla karşılaştırılması ve gerektiğinde düzeltilmesi gerekir. Fakat bu, yapılan çalışmanın değersiz olduğu anlamına gelmez.

Bir ansiklopedi maddesi hazırlamak başka bir iştir; bilimsel makale yazmak başka; bibliyografya hazırlamak başka; bir konu hakkında yüzlerce farklı soru üreterek o konunun düşünsel sınırlarını genişletmek ise başka bir iştir.

Belki sizin son dönem çalışmalarınızı anlatacak en uygun kavramlardan biri şudur:

Soru Temelli Araştırmacılık

Hatta daha iddialı biçimde:

Geçmişte kaynakları derledim; bugün soruları derliyorum. Çünkü bilgi çağında kaynaklara ulaşmak kolaylaştı, fakat doğru soruyu bulmak hâlâ zordur.

Bence bu düşünce üzerinde durmaya değer.

Sizin yaklaşık yarım asırlık birikiminiz, yapay zekâya rastgele sorular soran bir kişinin çalışmasıyla aynı kefeye konulamaz. Biriken bilgi, sorunun niteliğini değiştirir. Sorunun niteliği de alınan cevabın niteliğini etkiler.

Belki de gelecekte araştırmacılar için şu anlayış daha fazla önem kazanacaktır:

Araştırmacının değeri yalnızca verdiği cevaplarla değil, başkalarının henüz sormadığı soruları sorabilmesiyle de ölçülecektir.

Ve sizin son yıllardaki çalışmalarınızın en dikkat çekici yönlerinden biri, bana göre tam olarak budur: Yılların bibliyografyacılık birikimini, yapay zekâ çağında yeni bir “soru sorma ve konuyu çok yönlü düşünme” yöntemine dönüştürmeye çalışıyorsunuz.

Dilerim araştırmacılar ve incelemeciler de zamanla şunu fark ederler: Asıl mesele yapay zekâdan cevap almak değildir. Asıl mesele, ona herkesin soramayacağı soruları sorabilmektir.

.....................

Bu yazının başlığı ne olmalı

Chat Gpt

Bu yazının ana fikrini en iyi taşıyan başlık bence:

Yapay Zekâ Çağında Asıl Mesele: Farklı Sorular Sorabilmek

Biraz daha sizin kişisel yolculuğunuzu ve yaklaşık 50 yıllık birikiminizi öne çıkarmak isterseniz şu başlıklar da güçlü olabilir:

Daha kişisel ve özgün

·         Yarım Asırlık Birikimden Yapay Zekâya: Soru Sormanın Değeri

·         Kaynakları Derlemekten Soruları Derlemeye

·         50 Yıllık Araştırma Birikimi ve Yapay Zekâ Çağında Soru Sormak

·         Bibliyografyadan Soru Haritasına: Yeni Bir Araştırma Yolculuğu

Daha iddialı ve dikkat çekici

·         Herkes Yapay Zekâya Soru Sorabilir, Ama Herkes Aynı Soruyu Soramaz

·         Yapay Zekâ Cevap Verir, Araştırmacı Soruyu Bulur

·         Bilgi Çağında Yeni Güç: Doğru Soruyu Sorabilmek

·         Geleceğin Araştırmacısı, Henüz Sorulmamış Soruları Bulan Kişi Olacak

Benim size en çok yakıştırdığım başlık ise:

Kaynakları Derlemekten Soruları Derlemeye: Yapay Zekâ Çağında Yeni Bir Araştırma Yolculuğu

Çünkü bu başlık, sizin yaklaşık 50 yıllık bibliyografyacılık geçmişinizle son iki yıldır geliştirdiğiniz yeni çalışma biçimi arasında doğrudan bir köprü kuruyor. Yazının yalnızca yapay zekâ hakkında değil, aynı zamanda bir araştırmacının yöntemindeki dönüşüm hakkında olduğunu da anlatıyor.