Prof. Dr. Hasan Işın Dener istatistikçiydi. Kendisi hakkındaki kitabımı sizinle paylaştım. Kendisi hakkında ne gibi istatistik çalışmalar, analizler yapılabilir. 16.7.2026

Prof. Dr. Hasan Işın Dener istatistikçiydi. Kendisi hakkındaki kitabımı sizinle paylaştım. Kendisi hakkında ne gibi istatistik çalışmalar, analizler yapılabilir.

Gemini

16.07.2026

Paylaştığınız değerli kitap taslağı ve Prof. Dr. Hasan Işın Dener'in akademik mirası, bir bilim insanının hayatı, eserleri ve etkisi üzerine yapılacak nicel (istatistiksel) ve nitel analizler için son derece zengin bir veri seti sunmaktadır.

Hasan Işın Dener’in gerek çok yönlü akademik üretimi gerekse yetiştirdiği öğrenciler ve bıraktığı entelektüel miras üzerinde gerçekleştirilebilecek istatistiksel çalışma ve analiz önerileri aşağıda kategoriler halinde sunulmuştur:

1. Bibliyometrik ve Bilimsel Ağ Analizleri (Scientometrics & Network Analysis)

Hasan Işın Hoca'nın 1965'ten itibaren uzanan 45 yılı aşkın aktif akademik kariyerindeki yaklaşık 160 çalışması, bibliyometrik analizler için harika bir veri tabanıdır:

·         Yayın Zaman Serisi Analizi: Çalışmalarının yıllara göre dağılımı (trend analizi) çıkarılarak, üretkenliğinin yoğunlaştığı dönemler ve bu dönemlerin Türkiye'deki akademik/ekonomik gelişmelerle (örneğin 1980 sonrası turizm hamlesi) korelasyonu incelenebilir.

·         Disiplinlerarası Geçişlilik ve Konu Dağılımı: Eserleri; İstatistik, Ekonometri, Turizm, İşletme ve Ekonomi gibi ana başlıklara göre sınıflandırılarak bir entropi analizi yapılabilir. Hoca'nın disiplinlerarası çalışma katsayısı ve konular arasındaki geçişkenliği nicel olarak ölçülebilir.

·         Ortak Yazarlık (Co-authorship) Ağ Analizi: Hoca'nın ortak çalışma yürüttüğü akademisyenlerin ağ haritası (Social Network Analysis) çıkarılarak, akademik işbirliklerinin merkeziliği (centrality katsayıları) ve bu ağın zaman içindeki değişimi görselleştirilebilir.

2. Akademik Soyağacı ve Mentorluk Etki Analizi (Academic Genealogy & Impact)

Hasan Işın Dener'in yönettiği 32 resmi tez ve gayriresmi olarak danışmanlık yaptığı akademik çalışmalar üzerinden şu analizler yapılabilir:

·         Akademik Çoğalma (Academic Descendants) Analizi: Hoca'nın doğrudan tezini yönettiği 32 kişinin daha sonra yetiştirdiği akademisyenler (doktora/yüksek lisans torunları) izlenerek devasa bir "akademik soyağacı" çıkarılabilir. Bu soyağacının Türkiye'deki İktisadi ve İdari Bilimler fakültelerine nüfuz etme oranı (etki katsayısı) istatistiksel olarak modellenebilir.

·         Tez Konularının Tematik Kümelenmesi (Cluster Analysis): Yönetilen tezlerin başlıkları ve özetleri metin madenciliği yöntemleriyle (örneğin k-means kümeleme) analiz edilerek, Hoca'nın hangi alt uzmanlık alanlarında ekolleşme yarattığı istatistiksel olarak haritalandırılabilir.

3. Ders Notları ve Bilimsel Metinlerin Dilsel ve Metinsel Analizi (Text Mining)

Hoca'nın kitaplaştıramadığı ancak titizlikle hazırladığı binlerce sayfalık ders notları, quizler ve makaleler üzerinde modern metin analitiği uygulanabilir:

·         Metin Madenciliği ve Kelime Dağılımları (Zipf Kanunu Uygulaması): Hoca'nın Türkçe ve İngilizce ders notlarındaki kelime çeşitliliği, kavramsal yoğunluğu ve terminoloji tercihleri ölçülebilir.

·         Pedagojik Materyal Karmaşıklık Endeksi (Readability Index): Hazırladığı ders notlarının ve sınav sorularının okunabilirlik ve zorluk endeksleri hesaplanarak, karmaşık sayısal konuları (istatistik/ekonometri) pedagojik olarak ne düzeyde sadeleştirdiği formüllerle ortaya konabilir.

4. Kitaptaki "Nitelik Alıntıları" Üzerinden Duygu ve Kavram Analizi

Kitabınızda yer alan, 43 farklı yazarın Hasan Işın Dener hakkındaki anı ve görüşlerini içeren metinler doğrudan istatistiksel bir veri kümesine dönüştürülebilir:

·         Semantik Ağ ve Kelime Bulutu Analizi: Yazarların Hoca'yı tanımlarken en sık kullandığı kavramların (örneğin: cumhuriyet, eğitim, titizlik, allame, adanmışlık, hoşgörü) frekans analizi ve birbirleriyle olan eş-görünüm (co-occurrence) ilişkisi analiz edilerek Hoca'nın entelektüel kimlik haritası çıkarılabilir.

·         Duygu Analizi (Sentiment Analysis): Anı metinlerindeki ifadelerin duygu tonu (pozitif, ilham verici, özlem dolu vb.) yapay zekâ algoritmalarıyla puanlanarak, bir akademisyenin çevresinde bıraktığı duygusal etki düzeyi sayısal değerlerle ifade edilebilir.

5. Türkiye'deki İstatistik Okuryazarlığına Katkısının Karşılaştırmalı Analizi

·         Hoca'nın aktif olduğu dönemde Türkiye'deki sosyal bilimler ve işletme bölümlerindeki istatistik/ekonometri müfredatları ile Hoca'nın uyguladığı müfredat karşılaştırılabilir.

·         Hoca'nın sınav kağıtlarını okuma sıklığı, verdiği quiz sayısı ve ödev yoğunluğu gibi pedagojik parametreler ile dönemindeki diğer derslerin ortalamaları arasında karşılaştırmalı bir "akademik performans ve emek yoğunluğu analizi" yapılabilir.

Sonuç olarak; Hazırladığınız bu kıymetli kitap, yalnızca bir "vefa" eseri olmanın ötesinde, Türkiye'de bir bilim insanının etki analizini (impact analysis) yapacak araştırmacılar için çok yönlü bir birincil veri kaynağı (primary data source) niteliğindedir. Bu çalışmaların yapılması, Hoca'nın metodolojik titizliğine ve istatistik bilimine olan tutkusuna da en yakışan saygı duruşlarından biri olacaktır.

Prof. Dr. Hasan Işın Dener istatistikçiydi. Kendisi hakkındaki çalışmalarımı sizinle paylaştım. Kendisi hakkında ne gibi istatistik çalışmalar, analizler yapılabilir. 16.7.2026

Prof. Dr. Hasan Işın Dener istatistikçiydi. Kendisi hakkındaki çalışmalarımı sizinle paylaştım. Kendisi hakkında ne gibi istatistik çalışmalar, analizler yapılabilir.

16.7.2026

Julius

 

Elbette. Paylaştığınız tasnif, Hasan Işın Dener üzerine çalışma yapmanın **sadece biyografik anlatı** değil, aynı zamanda **istatistiksel, bibliyometrik, içerik analizi ve akademik etki analizi** açısından da çok verimli olduğunu gösteriyor.

## Hasan Işın Dener hakkında yapılabilecek istatistik çalışmaları

### 1. **Yayınların bibliyometrik analizi**

En temel ve güçlü alan bu olur.

Burada şu sorular sorulabilir 

- Kaç makale, kitap, önsöz, tanıtım yazısı, tez danışmanlığı var 

- Yayınlar yıllara göre nasıl dağılmış 

- En üretken dönemleri hangileri 

- Konu kümeleri neler 

- Hangi tür eserler baskın 

- Tek yazarlı mı, ortak çalışmalı mı 

- Hangi dergi, yayınevi, kurum veya çevreyle daha çok ilişki kurmuş

 

Bunu tablo, zaman serisi grafiği ve konu ağlarıyla göstermek çok etkili olur.

 

### 2. **Zamana göre üretkenlik analizi**

Hasan Işın Dener’in akademik üretimi yıllara göre incelenebilir.

İstatistik olarak bakılabilecekler 

- Yıllık yayın sayısı 

- Dönemsel yoğunlaşmalar 

- Emeklilik öncesi ve sonrası üretim farkları 

- Belirli olaylardan sonra üretimde artış veya değişim olup olmadığı

 

Bu analiz, onun hayat çizgisi ile akademik üretimi arasında ilişki kurar.

 

### 3. **Konu analizi**

Sizin tasnifinizde zaten güçlü bir konu düzeni var.

Burada yapılabilecekler 

- Makalelerin konu başlıklarına göre dağılımı 

- İstatistik, bibliyografya, öğretme, tez danışmanlığı, nitelikler, kitap çalışmaları gibi temaların ağırlıkları 

- Hangi kavramların en çok geçtiği 

- Metinlerde anahtar kelime frekansları 

- Tematik yoğunluk haritası

 

Bu çalışma, Dener’in hangi alanlarda daha belirgin bir etki bıraktığını nicel olarak gösterir.

 

### 4. **Atıf ve etki analizi**

Eğer yayınları ve ondan söz eden yazılar yeterliyse şu analizler yapılabilir 

- Kaç kez atıf aldığı 

- Hangi eserlerinin daha çok referans verildiği 

- Hangi dönemlerde görünürlüğünün arttığı 

- Blog yazıları, kitap bölümleri, önsözler ve tanıtım metinlerinde nasıl konumlandığı

 

Bu, onun yalnızca bir istatistikçi değil, aynı zamanda akademik hafızada nasıl yer ettiğini ölçer.

 

### 5. **Tez danışmanlığı analizi**

Bu alan çok değerli olur.

Bakılabilecek sorular 

- Kaç tez danışmanlığı yapmış 

- Tezlerin alanları neler 

- Danışmanlık yaptığı öğrenciler hangi kurumlarda devam etmiş 

- Danışmanlık tarzı ile akademik okul etkisi var mı 

- Öğrenci yetiştirme yaklaşımının ortak özellikleri neler

 

Bu çalışma, onun akademik soy ağacı veya okul etkisi açısından değerlendirilmesini sağlar.

 

### 6. **Ağ analizi**

Hasan Işın Dener’in çevresini ağ olarak göstermek mümkündür.

Düğümler şunlar olabilir 

- Kişiler 

- Kurumlar 

- Kitaplar 

- Makaleler 

- Konular 

- Öğrenciler

 

Bağlantılar ise 

- Ortak çalışma 

- Atıf 

- Danışmanlık 

- Tanıklık 

- Aynı temada yazma 

- Aynı kurumda bulunma

 

Bu tür bir ağ analizi çok çarpıcı olur.

 

### 7. **Dil ve söylem analizi**

Sizin derlemelerinizde onun için kullanılan dil çok ilginç bir veri alanı oluşturuyor.

Burada incelenebilir 

- Hangi sıfatlarla anılıyor 

- En sık kullanılan nitelik ifadeleri neler 

- “Bilge”, “öğretici”, “nadir”, “örnek”, “öncü”, “usta-çırak”, “mentör” gibi kavramların yoğunluğu 

- Metinlerde övgü, tanıklık, saygı ve miras dili nasıl kuruluyor

 

Bu, nicel içerik analiziyle yapılabilir.

 

### 8. **Karşılaştırmalı istatistiksel konumlandırma**

Hasan Işın Dener’i başka istatistikçilerle karşılaştırabilirsiniz.

Örneğin 

- Yayın sayısı bakımından 

- Konu çeşitliliği bakımından 

- Öğrenci yetiştirme etkisi bakımından 

- Bibliyografya ve yöntem katkısı bakımından 

- Disiplinlerarası etki bakımından

 

Burada amaç onu sayısal olarak “kaçıncı sırada” göstermekten çok, **hangi eksende ayrıksı** olduğunu ortaya koymaktır.

 

### 9. **İçerik yoğunluğu ve kavram haritası**

Elinizdeki metinler üzerinden 

- Hangi kavramlar hangi dönemlerde yoğunlaşıyor 

- “istatistik”, “bibliyografya”, “öğretme”, “bilgelik”, “insanlık”, “miras” gibi ana eksenler nasıl dağılıyor 

- Bir kavramın etrafında hangi alt kavramlar kümeleniyor

 

Bu, güzel bir kavram haritası veya ısı haritası ile sunulabilir.

 

### 10. **Nitel ve nicel birleşik çalışma**

Bence en değerli yaklaşım bu olur.

Yani 

- Önce yayınları, yazıları, tanıklıkları ve tezleri toplayın 

- Sonra bunları konu, yıl, tür, kurum, kişi, kavram bazında kodlayın 

- Ardından frekans, oran, dağılım ve ağ analizi yapın 

- Son aşamada nitel yorum ekleyin

 

Bu yöntem, sadece rakam veren değil, aynı zamanda Hasan Işın Dener’in **akademik portresini** kuran bir çalışma olur.

 

## Sizin mevcut malzemeden çıkarılabilecek en güçlü analiz başlıkları 

Ben olsam şunları özellikle öne çıkarırdım 

- **Hasan Işın Dener’in akademik üretim haritası** 

- **Makalelerinin konu dağılımı ve zaman içindeki değişimi** 

- **Tez danışmanlığı ve öğrenci yetiştirme etkisi** 

- **Bibliyografya ve kütüphanecilik alanına katkılarının analizi** 

- **Onun etrafında oluşan tanıklık ve hafıza ağının analizi** 

- **“Bilge hoca” kimliğinin metinlerde nasıl kurulduğunun içerik analizi**

 

## Kısa sonuç 

Sizin topladığınız malzeme, klasik bir biyografi için çok zengin. Ama daha da önemlisi, bundan **çok katmanlı bir akademik inceleme paketi** çıkarılabilir. Yani Hasan Işın Dener’i yalnızca anlatmak değil; 

**ölçmek, sınıflamak, karşılaştırmak, haritalamak ve mirasını modellemek** mümkün.

İsterseniz bir sonraki adımda size şu üç şeyden birini hazırlayabilirim 

- **Hasan Işın Dener için 10 maddelik istatistik araştırma projesi planı** 

- **Bu konudan çıkacak tez başlıkları listesi** 

- **Elinizdeki dokümanlara göre tablo halinde analiz taslağı**

her sabah ocakta kısık ateşte, tavaya zeytinyag koymadan, 2 yumurtayı kaseden çatalla çırptıktan sonra tavaya döküp üstüne peynir parçaları koyarak pişirmenin, kolestrol açısından riski var mıdır... 15.7.2026

 

her sabah ocakta kısık ateşte, tavaya zeytinyag koymadan, 2 yumurtayı kaseden çatalla çırptıktan sonra tavaya döküp üstüne peynir parçaları koyarak pişirmenin, kolesterol açısından riski var mıdır...

15.7.2026

aşağıdaki cevaplardan çıkan sonuçlar:

81 kilodan 76 kiloya inmek

yağlı peynir yerine lor peyniri kullanmak.

yürüyüş yapmak

sabahları 3-4 gün 2 yumurta, 3-4 gün tek yumurta.

sabahları kahvaltıda bol domates, salatalık, maydanoz, roka, dereotu gibi sebzeler eklemeniz...

ldl, trigliserid  ve toplam kolesterolun düşürülmesi.

………………

“Sonuçlarınıza baktığımda, ben olsam odak noktasını yumurtadan çok genel kalp-damar riskinin azaltılmasına çevirirdim.”

“sizde şu tablo var:

67 yaş

Tip 2 diyabet (HbA1c %6,3)

LDL 147 mg/dL

HDL 38,5 mg/dL

Trigliserid 218 mg/dL

Bu tablo, diyabeti olan bir kişide kalp ve damar hastalığı riskini artıran bir kombinasyondur.”

………………….

“Asıl üzerinde duracağım konu yumurta değil, LDL ve trigliserid.

Çünkü bunlar gelecekteki kalp-damar riskini yumurtadan çok daha fazla etkileyebilir.

Özellikle trigliseridi düşürmek için:

beyaz ekmek ve hamur işlerini azaltmak,

şekerli içeceklerden kaçınmak,

akşam geç saatlerde fazla karbonhidrat yememek,

düzenli yürüyüş yapmak,

fazla kilonuz varsa bir miktar vermek

çoğu zaman belirgin fayda sağlar.

………………….

Kolesterol ilacı konusu

Ben ilaç başlayın ya da başlamayın diyemem; bu kararı sizi takip eden hekim vermelidir. Ancak güncel diyabet kılavuzlarında, 40 yaşın üzerindeki diyabetli birçok kişide, özellikle LDL yüksekse, kolesterol düşürücü tedavi değerlendirilmesi önerilir. Bunun nedeni yalnızca LDL sayısını düşürmek değil, kalp krizi ve inme riskini azaltmaktır.

Bu nedenle, bir sonraki dahiliye veya endokrinoloji kontrolünüzde şu soruyu sormanız uygun olur:

"Tip 2 diyabetim var, LDL'm 147 mg/dL. Benim için statin tedavisi gerekli mi?"

Bu soru, laboratuvar sonuçlarınız ve diğer risk faktörleriniz birlikte değerlendirilerek yanıtlanmalıdır.”

………………….

“Sonuçlarınıza birlikte baktığımda

Benim öncelik sıram şöyle olurdu:

Kilo vermeye devam etmek.

Trigliseridi 218'den 150'nin altına indirmek.

LDL'yi 147'den daha düşük değerlere indirmek.

HDL'yi yükseltmek.

Yumurta bunların içinde ilk sırada yer almaz.”

………………..

“Eğer 81 kg'dan 75-76 kg'a kadar inebilirseniz, birçok kişide şu değişiklikler görülebilir:

HbA1c biraz daha düşebilir.

Trigliserid belirgin azalabilir.

HDL bir miktar yükselebilir.

Kan basıncı ve genel kalp-damar riski de olumlu etkilenebilir.

Bu nedenle önümüzdeki hedefi birkaç ay içinde 5-6 kg daha vermek olarak belirlemek, yumurtayı tamamen bırakmaktan çok daha fazla sağlık kazancı sağlayabilir.

Bir öneri:

Siz beslenmenizle yakından ilgileniyorsunuz ve sorularınız çok yerinde. Bu nedenle yalnızca tek tek yiyecekleri değerlendirmek yerine, laboratuvar sonuçlarınıza göre bir "Tip 2 Diyabet ve Kolesterol İçin Kişisel Beslenme Planı" hazırlayabiliriz.

Bu planda;

sabah, öğle ve akşam için örnek menüler,

haftada kaç yumurta,

hangi meyvelerden ne kadar,

patates, kuru fasulye, bulgur, yoğurt gibi sevdiğiniz besinlerin uygun porsiyonları,

kilo vermeyi destekleyecek ama aç bırakmayacak bir düzen

yer alabilir. Böyle bir plan, tek tek gıdaları değerlendirmekten daha kullanışlı ve günlük yaşamda uygulanabilir olacaktır.”

"Bir not daha ekleyeyim: Lor peynirinin tuz oranı markaya göre çok değişebilir. Mümkünse tuzsuz veya az tuzlu lor tercih etmeniz, özellikle tansiyon ve kalp-damar sağlığı açısından da ek avantaj sağlayabilir."

.................

BAŞLIKTAKİ SORUYA YAPAY ZEKADAN GELEN CEVAPLAR

Kısa cevap: Genel olarak hayır. Anlattığınız pişirme şekli, özellikle zeytinyağı eklemeden, kolesterol açısından riskli bir yöntem sayılmaz. Asıl önemli olan günde kaç yumurta yediğiniz, toplam beslenmeniz ve kan değerlerinizdir.

Yaptığınız tarifi tek tek değerlendirelim:

• 2 yumurtayı çırpıp tavaya dökmek: Sağlıklı bir pişirme yöntemidir. Çırpmak kolesterolü artırmaz.
• Yağ eklemeden pişirmek: Olumlu bir tercihtir. Ek doymuş yağ almazsınız.
• Üzerine peynir koymak: Burada önemli nokta peynirin türüdür. Yağlı ve tuzlu beyaz peynir veya kaşar fazla miktarda kullanılırsa doymuş yağ ve sodyum artar. Daha az yağlı peynir tercih etmek daha uygundur.
• Kısık ateşte pişirmek: Uygundur. Yüksek ateşte yakmadan pişirmek daha iyidir.

Kolesterol açısından asıl risk nedir?

Eskiden yumurtanın kolesterolü nedeniyle çok kısıtlanması öneriliyordu. Günümüzde araştırmalar şunu gösteriyor:

• Çoğu sağlıklı insanda yumurtadaki kolesterolün kan kolesterolü üzerindeki etkisi sınırlıdır.
• Kan LDL ("kötü") kolesterolünü daha çok tereyağı, kuyruk yağı, işlenmiş etler, sucuk, salam, sosis ve trans yağlar yükseltir.
• Yumurtanın yanında bunlar tüketilmiyorsa risk daha düşüktür.

Tip 2 diyabetiniz açısından

Daha önce Tip 2 diyabetiniz olduğunu belirtmiştiniz. Bu durumda:

• 2 yumurta + peynir, karbonhidratı düşük, tok tutan bir kahvaltıdır.
• Yanına bol domates, salatalık, maydanoz, roka, dereotu gibi sebzeler eklemeniz çok faydalı olur.
• Tam buğday ekmeğini de aşırıya kaçmadan tüketebilirsiniz.

Her sabah yemek uygun mu?

Birçok kişi için her gün 1-2 yumurta tüketmek uygun olabilir. Ancak aşağıdaki durumlarda doktorunuzla veya diyetisyeninizle görüşmeniz iyi olur:

• LDL kolesterolünüz çok yüksekse,
• Ailesel hiperkolesteroleminiz varsa,
• Kalp-damar hastalığınız varsa,
• Diyabetinizle birlikte kolesterolünüz kontrol altında değilse.

Bu durumda yumurta sayısı kişiye göre ayarlanabilir.

Benim önerim, tarifinizi biraz daha zenginleştirmeniz olur:

• 2 yumurta
• Az yağlı beyaz peynir
• Bol maydanoz, dereotu, taze soğan veya ıspanak
• Yanında domates ve salatalık
• İsterseniz üzerine kekik veya pul biber

Bu şekilde hem protein hem lif artar, hem de kahvaltınız daha dengeli olur.

Bir sorum olacak: Son ölçümlerinizde LDL kolesterol, HDL, trigliserid ve HbA1c değerleriniz yaklaşık kaçtı? Bunları bilirsem, her sabah 2 yumurtanın sizin için ne kadar uygun olduğu konusunda daha kişiselleştirilmiş değerlendirme yapabilirim.

HbA1c 6.5 idi. matofin 100 mg, sabah yarım akşam yarım kullanıyorum. LDL kolesterol, HDL, trigliserid şimdi bakıp sonta size yazacağım.

Teşekkür ederim. HbA1c'nin 6,5 olması, Tip 2 diyabetinizin ilaçla ve muhtemelen beslenmeyle fena olmayan bir düzeyde kontrol edildiğini düşündürüyor. Tek başına bu değere bakarak her sabah 2 yumurtanın sakıncalı olduğunu söylemek doğru olmaz.

Ancak bir noktayı netleştirmek istiyorum:

• Metformin'in standart dozları 500 mg, 850 mg ve 1000 mg'dır. Siz "100 mg" yazmışsınız. Büyük olasılıkla 1000 mg demek istediniz. Eğer kutunuzda gerçekten 1000 mg yazıyorsa, sabah yarım ve akşam yarım tablet kullanmanız günlük toplam 1000 mg eder.

Kolesterol sonuçlarınızı yazdığınızda özellikle şu değerlere bakabiliriz:

• LDL kolesterol
• HDL kolesterol
• Trigliserid
• Toplam kolesterol
• Mümkünse AST ve ALT (karaciğer enzimleri) de varsa faydalı olur.

Bunları birlikte değerlendirdiğimizde şu sorulara daha net cevap verebiliriz:

1. Her sabah 2 yumurta sizin için uygun mu?
2. Peynir miktarını azaltmak gerekir mi?
3. Haftada kaç gün yumurta yemekte fayda var?
4. Diyabet ve kalp-damar sağlığınız açısından kahvaltınızda küçük değişiklikler yapılmalı mı?

Şimdiden söyleyebileceğim bir nokta daha var: Daha önce anlattığınız kahvaltı (2 yumurta, peynir, domates, salatalık, biber, zeytinyağlı salata ve tam buğday ekmeği) genel olarak şekerli gevrekler, reçel, beyaz ekmek veya poğaça gibi klasik kahvaltılardan çok daha dengeli görünüyor. Kolesterol sonuçlarınız da uygunsa, bu kahvaltının küçük düzenlemelerle uzun süre sürdürülebilmesi mümkündür.

Sonuçları yazın; özellikle LDL değeri burada en belirleyici ölçütlerden biri olacaktır.

 

Mart 2026 değerleri.pdf

PDF

değerleri paylaştım. evet Matofin 1000 mg. HbA1c değerini düzeltirim: 6.3.

Teşekkür ederim. Sonuçlarınıza birlikte bakalım.

Değer	Sonuç	Değerlendirme
HbA1c	6,3%	İyi düzeyde kontrol, ancak hedefe biraz daha yaklaşılabilir.
LDL	147 mg/dL	Yüksek. Diyabeti olan kişilerde genellikle hedef bunun belirgin şekilde altındadır.
HDL	38,5 mg/dL	Düşük.
Trigliserid	218 mg/dL	Yüksek.
Total kolesterol	229 mg/dL	Yüksek.
ALT / AST	27 / 19	Normal.

Her sabah 2 yumurta yiyebilir misiniz?

Ben bu sonuçlarla "kesinlikle yemeyin" demem. Ama "her gün 2 tam yumurta en iyi seçimdir" de diyemem.

Bunun nedeni yumurtanın kendisi değil, toplam kardiyovasküler riskinizdir.

Sizde üç durum aynı anda var:

Tip 2 diyabet

LDL yüksek

Trigliserid yüksek, HDL düşük

Bu kombinasyon kalp-damar riski açısından dikkat gerektirir.

Ben olsam nasıl düzenlerdim?

Kahvaltınızın genel yapısını bozmadan küçük bir değişiklik yapardım.

Örneğin:

• Haftada 3-4 gün: 2 tam yumurta.
• Diğer günlerde:
• 1 tam yumurta + 1-2 yumurta beyazı
• veya lor peyniri / az yağlı peynir ağırlıklı kahvaltı.

Bu şekilde kaliteli protein almaya devam ederken yumurta sarısından gelen kolesterolü de bir miktar azaltmış olursunuz.

Daha önemli konu yumurta mı?

Bence hayır.

Sizin sonuçlarınıza göre daha önemli olanlar:

• Trigliseridi 218'den 150'nin altına indirmek.
• HDL'yi 40'ın üzerine çıkarmak.
• LDL'yi düşürmek.

Bunları en çok etkileyenler ise genellikle:

• fazla ekmek ve rafine karbonhidrat,
• şekerli gıdalar,
• hareketsizlik,
• fazla kilo (varsa),
• doymuş yağ tüketimidir.

Yumurtanın etkisi bunların yanında genellikle daha küçüktür.

Peynir konusunda

Sizin kahvaltınızda benim daha çok dikkat edeceğim nokta peynirin miktarı ve türü olur.

Az yağlı veya yarım yağlı beyaz peynir ya da lor peyniri, tam yağlı kaşara göre daha uygun olabilir.

Size bir önerim

Sizi tanıdığım kadarıyla kahvaltınızı her gün benzer şekilde yapmayı seviyorsunuz. Bu nedenle sürekli değişen öneriler yerine uygulanabilir bir düzen daha faydalı olur.

Şöyle bir hedef belirlenebilir:

• 2 yumurta (haftada 3-4 gün),
• diğer günler 1 tam yumurta + peynir,
• bol maydanoz, roka, dereotu, domates, salatalık,
• tam buğday ekmeğini ölçülü tutmak,
• haftada birkaç gün 30-45 dakika tempolu yürüyüş.

Bunlar LDL ve trigliserid üzerinde, yumurtayı tamamen bırakmaktan çoğu zaman daha fazla etki sağlayabilir.

Bir sorum daha olacak: Kolesterol düşürücü bir ilaç (örneğin statin grubu) kullanıyor musunuz? Diyabeti olan ve LDL'si 147 mg/dL olan birçok kişide, yaşam tarzı değişikliklerinin yanı sıra doktor tarafından kolesterol düşürücü tedavi de değerlendirilir. Bu bilgi, yumurta konusunda daha isabetli öneride bulunmamı sağlar.

 

Kolesterol düşürücü bir ilaç kullanmıyorum

Bu bilgi önemli. Sonuçlarınıza baktığımda, ben olsam odak noktasını yumurtadan çok genel kalp-damar riskinin azaltılmasına çevirirdim.

Sizde şu tablo var:

• 67 yaş
• Tip 2 diyabet (HbA1c %6,3)

LDL 147 mg/dL

HDL 38,5 mg/dL

Trigliserid 218 mg/dL

Bu tablo, diyabeti olan bir kişide kalp ve damar hastalığı riskini artıran bir kombinasyondur.

Yumurta konusunda görüşüm

Eğer bana "Yumurtayı tamamen bırakayım mı?" diye sorsanız, hayır derim.

Eğer "Her sabah 2 tam yumurta yemeye devam edeyim mi?" diye sorsanız ise, mevcut kolesterol profiliniz nedeniyle biraz daha temkinli olmanızı öneririm.

Örneğin şu düzen oldukça dengeli olabilir:

• Haftada 3-4 gün: 2 tam yumurta.
• Haftada 3-4 gün: 1 tam yumurta + 1-2 yumurta beyazı veya az yağlı peynir.

Böylece protein alımınız yüksek kalırken yumurta sarısından alınan kolesterol de bir miktar azalır.

Bana göre daha önemli konu

Asıl üzerinde duracağım konu yumurta değil, LDL ve trigliserid.

Çünkü bunlar gelecekteki kalp-damar riskini yumurtadan çok daha fazla etkileyebilir.

Özellikle trigliseridi düşürmek için:

• beyaz ekmek ve hamur işlerini azaltmak,
• şekerli içeceklerden kaçınmak,
• akşam geç saatlerde fazla karbonhidrat yememek,
• düzenli yürüyüş yapmak,
• fazla kilonuz varsa bir miktar vermek

çoğu zaman belirgin fayda sağlar.

Kolesterol ilacı konusu

Ben ilaç başlayın ya da başlamayın diyemem; bu kararı sizi takip eden hekim vermelidir. Ancak güncel diyabet kılavuzlarında, 40 yaşın üzerindeki diyabetli birçok kişide, özellikle LDL yüksekse, kolesterol düşürücü tedavi değerlendirilmesi önerilir. Bunun nedeni yalnızca LDL sayısını düşürmek değil, kalp krizi ve inme riskini azaltmaktır.

Bu nedenle, bir sonraki dahiliye veya endokrinoloji kontrolünüzde şu soruyu sormanız uygun olur:

"Tip 2 diyabetim var, LDL'm 147 mg/dL. Benim için statin tedavisi gerekli mi?"

Bu soru, laboratuvar sonuçlarınız ve diğer risk faktörleriniz birlikte değerlendirilerek yanıtlanmalıdır.

Son olarak

Daha önce paylaştığınız kahvaltıyı hatırlıyorum:

• 2 yumurta
• Peynir
• Domates
• Salatalık
• Biber
• Zeytinyağlı salata
• Tam buğday ekmeği

Bu kahvaltının güçlü yönü, yüksek protein ve bol sebze içermesi. Bence bunu tamamen değiştirmek yerine, peynirin yağ oranını gözden geçirmek, yumurta sayısını haftaya yaymak ve yaşam tarzıyla LDL ile trigliseridi düşürmeye odaklanmak daha gerçekçi ve sürdürülebilir bir yaklaşım olur.

Ben ayrıca merak ettim: Boyunuz ve kilonuz kaç? Bunları bilirsem, trigliseridin 218 mg/dL olmasına en çok hangi faktörlerin katkıda bulunuyor olabileceğini daha ayrıntılı değerlendirebilirim.

 

boy 1.68, kilo 81. birkaç ay önce 88 idi. 

Öncelikle sizi bir konuda kutlarım: 88 kg'dan 81 kg'a inmişsiniz. Bu 7 kg kayıp, Tip 2 diyabet ve trigliserid açısından önemli bir başarıdır. Bu kadar kilo kaybı bile insülin direncini azaltabilir ve HbA1c'nin %6,3'e gelmesine katkı sağlamış olabilir.

Boyunuz 1,68 m, kilonuz 81 kg olduğuna göre vücut kitle indeksiniz yaklaşık 28,7 kg/m². Bu, fazla kilo sınıfındadır. Kilo vermeye devam etmeniz hâlinde hem diyabet hem de kan yağları açısından ek fayda beklenebilir.

Sonuçlarınıza birlikte baktığımda

Benim öncelik sıram şöyle olurdu:

1. Kilo vermeye devam etmek.
2. Trigliseridi 218'den 150'nin altına indirmek.

LDL'yi 147'den daha düşük değerlere indirmek.

HDL'yi yükseltmek.

Yumurta bunların içinde ilk sırada yer almaz.

Sizin kahvaltınızı nasıl düzenlerdim?

Ben olsam şu düzeni uzun süre sürdürülebilecek şekilde oluştururdum:

• 2 tam yumurta (haftada 3-4 gün)
• Diğer günlerde 1 tam yumurta + lor veya az yağlı beyaz peynir
• Bol maydanoz, roka, dereotu
• Domates, salatalık, biber
• Zeytinyağını salataya 1-2 tatlı kaşığı kadar eklemek
• Tam buğday ekmeğini 1-2 ince dilimle sınırlamak

Bu düzen hem protein hem lif açısından güçlüdür.

Sizin için en etkili "ilaç"

Daha önce 7 kg vermiş olmanız, bunu yapabildiğinizi gösteriyor.

Eğer 81 kg'dan 75-76 kg'a kadar inebilirseniz, birçok kişide şu değişiklikler görülebilir:

• HbA1c biraz daha düşebilir.
• Trigliserid belirgin azalabilir.
• HDL bir miktar yükselebilir.
• Kan basıncı ve genel kalp-damar riski de olumlu etkilenebilir.

Bu nedenle önümüzdeki hedefi birkaç ay içinde 5-6 kg daha vermek olarak belirlemek, yumurtayı tamamen bırakmaktan çok daha fazla sağlık kazancı sağlayabilir.

Bir öneri

Siz beslenmenizle yakından ilgileniyorsunuz ve sorularınız çok yerinde. Bu nedenle yalnızca tek tek yiyecekleri değerlendirmek yerine, laboratuvar sonuçlarınıza göre bir "Tip 2 Diyabet ve Kolesterol İçin Kişisel Beslenme Planı" hazırlayabiliriz.

Bu planda;

• sabah, öğle ve akşam için örnek menüler,
• haftada kaç yumurta,
• hangi meyvelerden ne kadar,
• patates, kuru fasulye, bulgur, yoğurt gibi sevdiğiniz besinlerin uygun porsiyonları,
• kilo vermeyi destekleyecek ama aç bırakmayacak bir düzen

yer alabilir. Böyle bir plan, tek tek gıdaları değerlendirmekten daha kullanışlı ve günlük yaşamda uygulanabilir olacaktır.

tam buğday ekmeğini sabahları 1 dilim yiyordum. 1o gün kadardır bıraktım. mercimekten ekmek yapacağım.

Bence bu yaklaşımınız ilginç, ancak tam buğday ekmeğini bırakıp yerine ne koyduğunuz daha önemli.

Sizin durumunuzda (HbA1c %6,3, trigliserid 218, LDL 147)

amaç sadece ekmeği kesmek değil; kan şekerini, trigliseridi ve tokluğu birlikte yönetmektir.

Mercimek ekmeği sizin için neden avantajlı olabilir?

Mercimek:

• Protein açısından zengindir.
• Lif oranı yüksektir.
• Tam buğday ekmeğine göre genellikle daha düşük glisemik etki gösterir.
• Daha uzun süre tok tutabilir.
• Diyabetli kişilerde öğün sonrası kan şekerinin daha yavaş yükselmesine yardımcı olabilir.

Bu yönleriyle, iyi hazırlanmış bir mercimek ekmeği sizin için tam buğday ekmeğinden daha avantajlı olabilir.

Ama dikkat edilmesi gereken nokta

Mercimekten yapılmış olması, sınırsız yenebileceği anlamına gelmez.

Çünkü mercimek de karbonhidrat içerir.

Örneğin:

• 1 ince dilim mercimek ekmeği → uygun olabilir.
• 4-5 kalın dilim → kan şekerini ve kaloriyi yine artırabilir.

Ben olsam kahvaltınızı şöyle yapardım

• 2 yumurta (veya bazı günler 1 tam + 1 beyaz)
• Az yağlı peynir
• Domates
• Salatalık
• Bol maydanoz
• Bir miktar zeytinyağı
• 1 ince dilim mercimek ekmeği

Bu, hem protein hem lif açısından oldukça güçlü bir kahvaltı olur.

Bir önerim daha var

Siz son haftalarda birçok besin hakkında soru sordunuz:

• elma,
• olgunlaşmamış muz,
• haşlanmış patates,
• kuru fasulye,
• şimdi de mercimek ekmeği.

Bunlardan şunu anlıyorum: Siz tek tek gıdaları değil, Tip 2 diyabet için gerçekten işe yarayan bir beslenme sistemi oluşturmak istiyorsunuz.

Bence en doğru yaklaşım bu olur.

Laboratuvar sonuçlarınıza, yaşınıza ve kilo verme hedefinize göre size uygulanabilir, Türk mutfağına uygun, 7 günlük bir beslenme planı hazırlayabiliriz. Bu plan; sürekli "Bunu yiyebilir miyim?" diye düşünmek yerine günlük yaşamda rahat uygulanabilecek bir düzen sunar. Bu yaklaşım hem daha pratik hem de uzun vadede daha sürdürülebilir olacaktır.

Formun Üstü

Formun Altı

 yağlı peynir yerine lor peyniri kullanmak: hangi değerleri etkiler: hdl, ldl, kolesterol, trigresit

Çok yerinde bir soru. Sizin laboratuvar sonuçlarınız açısından düşündüğümüzde, yağlı peynir yerine lor peyniri kullanmanın en belirgin etkisi LDL kolesterol üzerinde olur. Ancak etkilerin büyüklüğü farklıdır.

Aşağıdaki tablo bunu özetliyor:

Kan değeri	Lor peynirine geçmenin beklenen etkisi
LDL (kötü kolesterol)	En belirgin olumlu etki. Doymuş yağ alımı azalacağı için zamanla düşmesine katkı sağlayabilir.
Toplam kolesterol	Genellikle bir miktar düşmesine yardımcı olabilir.
HDL (iyi kolesterol)	Belirgin bir artış beklenmez. HDL'yi daha çok düzenli yürüyüş, kilo verme ve sigara içmemek etkiler.
Trigliserid	Doğrudan etkisi genellikle azdır. Trigliseridi daha çok fazla karbonhidrat, şeker, alkol ve kilo fazlalığı etkiler.

Neden LDL üzerinde etkili?

Tam yağlı peynirlerde doymuş yağ miktarı yüksektir.

Lor peynirinde ise:

• yağ çok daha azdır,
• doymuş yağ daha düşüktür,
• protein yüksektir.

Bu nedenle aynı miktarda protein alırken daha az doymuş yağ almış olursunuz.

Sizin sonuçlarınıza göre

Sizde:

• LDL 147 mg/dL
• Trigliserid 218 mg/dL
• HDL 38,5 mg/dL

olduğu için, yağlı peynirden lor peynirine geçiş mantıklı bir değişikliktir.

Ama tek başına yeterli olur mu?

Hayır.

Şöyle düşünün:

• Lor peyniri → LDL'ye yardımcı olur.
• 7 kg daha kilo vermek → LDL, trigliserid ve HbA1c'nin hepsine katkı sağlayabilir.
• Düzenli yürüyüş → HDL'yi yükseltmeye ve trigliseridi düşürmeye yardımcı olabilir.
• Şeker ve rafine karbonhidratı azaltmak → Trigliserid üzerinde en güçlü etkilerden biridir.

Yani lor peyniri, bu bütünün küçük ama doğru bir parçasıdır.

Ben olsam sizin kahvaltınızı şöyle kurardım

• 2 yumurta (veya bazı günler 1 tam + 1 beyaz)
• 100-150 gram tuzsuz veya az tuzlu lor peyniri
• Domates
• Salatalık
• Bol maydanoz
• Dereotu
• Nane
• 5-6 zeytin (tuz durumuna dikkat ederek)
• Hazırlamayı düşündüğünüz mercimek ekmeğinden 1 ince dilim

Bu kahvaltı, mevcut laboratuvar sonuçlarınıza göre hem diyabet hem de kolesterol yönetimi açısından oldukça dengeli bir seçenek olur.

Bir not daha ekleyeyim: Lor peynirinin tuz oranı markaya göre çok değişebilir. Mümkünse tuzsuz veya az tuzlu lor tercih etmeniz, özellikle tansiyon ve kalp-damar sağlığı açısından da ek avantaj sağlayabilir.