23 Nisan 2026 Perşembe

Cumhuriyetin Bilim Kültür Sanat Alanlarında Kamu Yararına Öncü İcracı İsimleri. 23.4.2026

 

Cumhuriyetin Bilim Kültür Sanat Alanlarında Kamu Yararına Öncü İcracı İsimleri

 

23.4.2026

 

Bu listeyi taslak olarak hazırlamak, '23 Nisan' gününün ve  TRT Belgesel'de Hüsamettin Baksı'nın kurduğu Baksı Müzesi hakkındaki programı izlemenin etkisiyle başlattım.

En bilinenler dışında daha birçok ismin tespit edilebileceğine inanıyorum. Ama bu isimleri tespit etmek kolay değil.


İlk taslak: 

Ara Güler: Türkiye'nin görsel hafızasını oluşturması ve Anadolu insanını dünyaya tanıtmasıyla "tarihçi fotoğrafçı" kimliği.

Çelik Gülersoy: İstanbul'un tarihsel mirasını (Soğukçeşme Sokağı, köşkler) restore ederek turizme ve kent kültürüne kazandırması.

Doğan Hızlan: Türk edebiyatının ve sanatının geniş kitlelere tanıtılması, eleştiri kültürünün kurumsallaşması.

Hayrettin Karaca: TEMA Vakfı ile "Erozyonla Mücadele"yi bir devlet politikası ve halk hareketi haline getirmesi.

Hüsamettin Koçan (Prof. Dr.) : Baksı Müzesi ile sanatı merkeze değil, en ücra köye (Bayburt) taşıyarak yerel kalkınma modeli sunması.

İlber Ortaylı  (Prof. Dr.): Tarih bilincini akademik çevrelerden çıkarıp geniş halk kitlelerine sevdirmesi ve arşivciliğin önemini vurgulaması.

Metin Sözen (Prof. Dr.): ÇEKÜL Vakfı ve Tarihi Kentler Birliği ile "kent mirasını koruma" bilincini yerel yönetimlere aşılaması.

Nail Çakırhan: Geleneksel Akyaka mimarisini modernize ederek ekolojik ve estetik bir yerleşim modeli yaratması (Ağa Han Mimarlık Ödülü).

Tınaz Titiz: "Beyaz Nokta Gelişim Vakfı" ile toplumun sorun çözme kabiliyetini artırmaya yönelik eğitim ve düşünce modelleri geliştirmesi.

Türkan Saylan  (Prof. Dr.): Eğitim ve sağlık alanındaki (özellikle cüzzamla mücadele ve ÇYDD) devrim niteliğindeki saha çalışmalarıyla.

.......................


İlave isimlerin tespiti için bakılabilecek kaynaklardan bazıları;

 

Fark Yaratanlar Web Sitesinde Konusu “Kitap Okuma” Olan Projeler.12.2025. https://bulentagaoglu.blogspot.com/2025/12/fark-yaratanlar-web-sitesinde-konusu.html

Sabancı Vakfı Web Sitesindeki Kitap, Kütüphane Konulu Yazılar. 08.2024. https://bulentagaoglu.blogspot.com/2024/08/sabanc-vakf-web-sitesindeki-kitap.html

 

Sabancı Vakfı “Fark Yaratanlar” Projesinde Konusu “Kitap” Olanlar. 11.2021. https://bulentagaoglu.blogspot.com/2021/11/sabanc-vakf-fark-yaratanlar-projesinde.html

 

Sabancı Vakfı’nın “Fark Yaratanlar” Projesinde Konusu “Kütüphane” Olanlar. 11.2021. https://bulentagaoglu.blogspot.com/2021/11/sabanc-vakfnn-fark-yaratanlar.html

 

Sabancı Vakfı'na "Desteklenenler Arasında Ağ Kurulması" Konulu Mektubum. 02.2020. https://bulentagaoglu.blogspot.com/2020/02/sabanci-vakfina-desteklenenler-arasinda.html

 

Fark Yaratanların Kısaca Yaptıkları. 05.2014. https://bulentagaoglu.blogspot.com/2014/05/fark-yaratanlarin-kisaca-yaptiklari.html

……………………

Türk Turizmine Emekleme Döneminde Ruh verenler: TÜRK TURİZMİNDE İlk 5 Öncü Kimlerdir (Taslak 1) 13.10.2025.10.2025. https://bulentagaoglu.blogspot.com/2025/10/turk-turizminde-ilk-5-oncu-kimlerdir.html

 

Türkiye’de insani – sosyal gelişmeye orijinal katkı sağlayan, değer yaratan etkili projeler hakkında yapay zekaya sorularım. 07.2024. https://bulentagaoglu.blogspot.com/2024/07/turkiyede-insani-sosyal-gelismeye_23.html

 

Sivil Toplum Kuruluşları Üzerine Bazı Listeler. 07.2024. https://bulentagaoglu.blogspot.com/2024/07/sivil-toplum-kuruluslar-uzerine-baz.html

 

Türkiye'de kişisel gelişime, sosyal gelişmeye orijinal katkı sağlayan, değer yaratan bazı projeler (1). 07.2024. https://bulentagaoglu.blogspot.com/2024/07/turkiyede-kisisel-gelisime-sosyal_21.html

 

Türkiye'de kişisel gelişime, sosyal gelişmeye orijinal katkı sağlayan, değer yaratan bazı projeler (1). 05.2022. https://bulentagaoglu.blogspot.com/2022/05/hayal-kurdurmak-ilham-vermek.html

 

Destek Konulu Çalışmalarım. 05.2022. https://bulentagaoglu.blogspot.com/2022/05/destek-konulu-calsmalarm.html

 

Son Yıllarda Kütüphaneler İçin "Elini Taşın Altına Koyanlar" Listesi (1). 11.2021. https://bulentagaoglu.blogspot.com/2021/11/son-yllarda-kutuphaneler-icin-elini.html

 

Farklı Köy Projeleri. 07.2021. https://bulentagaoglu.blogspot.com/2021/07/farkl-koy-projeleri.html

 

“Vizyon Bülteni” İçin Kaynaklar (Taslak). 05.2020. https://bulentagaoglu.blogspot.com/2020/05/vizyon-bulteni-icin-kaynaklar-taslak.html

 

İdealistlerimiz. 12.2013. https://bulentagaoglu.blogspot.com/2013/12/idealistlerimiz.html

 

 



Emrah Safa Gürkan’ın Cumhuriyet'in 100 ismi adlı kitabın İçindekiler Sayfası. 23.4.2026

 

Emrah Safa Gürkan’ın 'Cumhuriyet'in 100 ismi' adlı kitabın İçindekiler Sayfası

23.4.2026

 

Cumhuriyet'in 100 ismi : büyük devrimin portreleri / Emrah Safa Gürkan. Yazar: Gürkan, Emrah Safa [yazar] Materyal türü: Metin Dil: Turkce Seri kaydı: Mundi Kitap Yayınları. Tarih Dizisi Yayın ayrıntıları: İstanbul : Mundi, 2023. Baskı: 1. Bs Tanım: 431 s. : Fotoğraflı ISBN: 9786256377295 : Konu(lar): Biyografiler -- Tarih  Türkiye Cumhuriyeti Tarihi

Ön Kapak, İçindekiler ve arka kapak: https://kutuphane.tbmm.gov.tr:8088/2023/202306094.pdf

…………………….

Teşekkür........................................... 15

Devirenler ve Devrilenler................17

 

Mustafa Kemal Atatürk (1879/81-1938)..........................23

Kâzım Karabekir (1882-1948)..........64

Enver Paşa (1880-1921).................... 77

Hüseyin Rauf Orbay (1880-1964).... 87

Mustafa İsmet İnönü (1884-1973).... 97

VI. Mehmet Vahdettin (1861-1926)....................................... 106

Mustafa Fevzi Çakmak (1876-1950)..........................................114

Ali Fuat Paşa (Cebesoy) (1882-1968)......................................121

Refet Bele (1881-1963).................... 129

Ali Fethi Okyar (1880-1943)...........136

Çerkeş Ethem (yak. 1886-1948)..... 143

Damat Ferit Paşa (1853-1923)........148

Ahmet Tevfik Paşa (Okday) (1845-1936)..................................153

Mersinli Cemal Paşa (Cemal Mersinli) (1875-1941)............................156

Talat Paşa (1874-1921).................... 161

Kara Kemal (1875-1926).................. 165

Kara Vasıf (1880-1931).................... 168

Cemal Paşa (1872-1922).................. 173

Halide Edib Adıvar (1884-1960)..... 177

Abdülhak Adnan Adıvar (1882-1955).................................183

Ali Şükrü Bey (1884-1923)...............186

Cafer Tayyar Eğilmez (1878-1958). 190

Sakallı Nurettin Paşa (1873-1932).. 192

Fahrettin Altay (1880-1974).............196

Kâzım Dirik (1881-1941)................. 199

Kâzım Fikri Özalp (1882-1968)....... 201

Cevat Çobanlı (1870-1938)............. 205

Halife Abdülmecit Efendi (1868-1944)................................ 208

Ali Çetinkaya (1878-1949).............. 213

Deli Halit Paşa (1883-1925)............ 217

Kılıç Ali (Süleyman Asaf) (1889-1971)............................... 220

Mazhar Müfit Kansu (1874-1948)...223

Rıza Nur (1879-1942)......................226

Celalettin Arif (1875-1930)............. 229

Hüseyin Avni Ulaş (1877-1948)...... 231

Eyübzade Ömer Fevzi (1884-1952) 234

Nezihe Muhittin Tepedelengil (1889-1958)............................237

Mehmet Âkif Ersoy (1873-1936).....242

Mehmet Rifat Börekçi (1860-1941).246

Dürrizade Abdullah (1869-1923)....249

Hamdullah Suphi Tanrıöver (1885-1966)...............................253

Bekir Sami Kunduh (1867-1933).....256

Yusuf Kemal Tengirşenk (1878-1969).................................... 260

Falih Rıfkı Atay (1894-1971)........... 263

Hüseyin Cahit Yalçın (1875-1957)......-..................................266

Yunus Nadi Abalıoğlu (1879-1945).271

Yakup Kadri Karaosmanoğlu (1889-1974).............................. 274

Ali Kemal (1867-1922)..................... 277

Selahattin Adil (1882-1961).............281

Şükrü Naili Gökberk (1876-1936)... 283

Ali İhsan Sabis (1882-1957)............ 286

Nuri Conker (1881-1937)................ 289

Salih Bozok (1881-1941).................. 292

Celal Bayar (1883-1986).......................................... 295

Mahmut Esat Bozkurt (1892-1943). 298

Mehmet Cavit Bey (1875-1926).......301

İsmail Hakkı Canbulat (1880-1926)...................................304

Ayıcı Arif (Miralay Mehmet Bey) (1883-1926).....................................307

Tevfik Rüştü Aras (1883-1972)....... 310

Yusuf Akçura (1876-1935).............. 312

Ahmet Ferit Tek (1878-1971).........  314

Ahmet Ağaoğlu (1869-1939).......... 317

Süleyman Nazif (1869-1927).......... 320

Tunalı Hilmi (1871-1928)................323

Demirci Mehmet Efe (1883-1961).. 326

Ahmet Anzavur (7-1921)................328

Topal Osman (1883-1923)...............330

Şeyh Sait (1865-1925)..................... 333

Mustafa Sabri Efendi (1869-1954). 337

Refik Halit Karay (1888-1965)........339

Refi' Cevat Ulunay (1890-1968)..... 341

Rıza Tevfik Bölükbaşı (1869-1949) 343

Şehzade Ömer Faruk Efendi (1898-1969).....................345

Ahmet Cevat Emre (1876-1961)......348

Yahya Kemal Beyatlı (1884-1958)...350

Ruşen Eşref Ünaydın (1892-1959)..352

Memduh Şevket Esendal (1884-1952).............................. 354

Ahmet Emin Yalman (1888-1972)...356

Recep Peker (1889-1950).................360

Haşan Saka (1886-1960)..................363

Mehmet Şemsettin Günaltay (1883-1961)..........................365

Mehmet Fuat Köprülü (1890-1966)367

Necmettin Sadak (1890-1953)........ 370

Haşan Âli Yücel (1897-1961).......... 372

Şükrü Kaya (1882-1959)..................374

Kuşçubaşı Eşref (Eşref Sencer Kuşçubaşı) (1873-1964).............376

Mustafa Suphi (1882-1921)............. 378

Şeyh Servet Efendi (Abdullah Servet Akdağ) (1880-1962)................ 381

Şefik Hüsnü Değmer (1887-1959)..382

Ethem Nejat (1887-1921)...............384

Nazım Resmor (1868-1935)............ 387

Arif Oruç (1893/94-1950)...............389

Hakkı Behiç Bayiç (1886-1943).......391

Zümrezade Şakir Ahmet Bey (Şakir Zümre) (1885-1966)....................393

Osman Zeki Üngör (1880-1958).................. ...... !...............395

Sait Molla (1880-1930).....................398

Kara Fatma (Fatma Seher Erden) (1888-1955).............................400

Karayılan (1888-1920).....................402

Şahin Bey (1877-1920).....................404

Çopur Musa....................................406

Okuma Listesi.................................409

………………………………………….

 

Alfabetik kişi listesi:

 

Abdülhak Adnan Adıvar (1882-1955)...................183

Ahmet Ağaoğlu (1869-1939).......... 317

Ahmet Anzavur (7-1921)................328

Ahmet Cevat Emre (1876-1961)......348

Ahmet Emin Yalman (1888-1972)...356

Ahmet Ferit Tek (1878-1971).........  314

Ahmet Tevfik Paşa (Okday) (1845-1936)......................153

Ali Çetinkaya (1878-1949).............. 213

Ali Fethi Okyar (1880-1943)...........136

Ali Fuat Paşa (Cebesoy) (1882-1968).......................................121

Ali İhsan Sabis (1882-1957)............ 286

Ali Kemal (1867-1922)..................... 277

Ali Şükrü Bey (1884-1923)...............186

Arif Oruç (1893/94-1950)...............389

Ayıcı Arif (Miralay Mehmet Bey) (1883-1926)............................307

Bekir Sami Kunduh (1867-1933).....256

Cafer Tayyar Eğilmez (1878-1958). 190

Celal Bayar (1883-1986)............................. ...................... 295

Celalettin Arif (1875-1930)............. 229

Cemal Paşa (1872-1922).................. 173

Cevat Çobanlı (1870-1938)............. 205

Çerkeş Ethem (yak. 1886-1948)..... 143

Çopur Musa....................................406

Damat Ferit Paşa (1853-1923)........148

Deli Halit Paşa (1883-1925)............ 217

Demirci Mehmet Efe (1883-1961).. 326

Dürrizade Abdullah (1869-1923)....249

Enver Paşa (1880-1921).................... 77

Ethem Nejat (1887-1921).................384

Eyübzade Ömer Fevzi (1884-1952) 234

Fahrettin Altay (1880-1974).............196

Falih Rıfkı Atay (1894-1971)........... 263

Hakkı Behiç Bayiç (1886-1943).......391

Halide Edib Adıvar (1884-1960)..... 177

Halife Abdülmecit Efendi (1868-1944).................................. 208

Hamdullah Suphi Tanrıöver (1885-1966)...........................253

Haşan Âli Yücel (1897-1961).......... 372

Haşan Saka (1886-1960)..................363

Hüseyin Avni Ulaş (1877-1948)...... 231

Hüseyin Cahit Yalçın (1875-1957)......-.................................266

Hüseyin Rauf Orbay (1880-1964).... 87

İsmail Hakkı Canbulat (1880-1926)......................................304

Kara Fatma (Fatma Seher Erden) (1888-1955)........................400

Kara Kemal (1875-1926).................. 165

Kara Vasıf (1880-1931).................... 168

Karayılan (1888-1920).....................402

Kâzım Dirik (1881-1941)................. 199

Kâzım Fikri Özalp (1882-1968)....... 201

Kâzım Karabekir (1882-1948)..........64

Kılıç Ali (Süleyman Asaf) (1889-1971).................................. 220

Kuşçubaşı Eşref (Eşref Sencer Kuşçubaşı) (1873-1964)........................376

Mahmut Esat Bozkurt (1892-1943). 298

Mazhar Müfit Kansu (1874-1948)...223

Mehmet Âkif Ersoy (1873-1936).....242

Mehmet Cavit Bey (1875-1926).......301

Mehmet Fuat Köprülü (1890-1966)367

Mehmet Rifat Börekçi (1860-1941).246

Mehmet Şemsettin Günaltay (1883-1961)...............................365

Memduh Şevket Esendal (1884-1952)................................... 354

Mersinli Cemal Paşa (Cemal Mersinli) (1875-1941)............................156

Mustafa Fevzi Çakmak (1876-1950)........................................114

Mustafa İsmet İnönü (1884-1973).... 97

Mustafa Kemal Atatürk (1879/81-1938).................................23

Mustafa Sabri Efendi (1869-1954). 337

Mustafa Suphi (1882-1921)............. 378

Nazım Resmor (1868-1935)............ 387

Necmettin Sadak (1890-1953)........ 370

Nezihe Muhittin Tepedelengil (1889-1958).........................237

Nuri Conker (1881-1937)................ 289

Osman Zeki Üngör (1880-1958)..........................................395

Recep Peker (1889-1950).................360

Refet Bele (1881-1963).................... 129

Refi' Cevat Ulunay (1890-1968)..... 341

Refik Halit Karay (1888-1965)........339

Rıza Nur (1879-1942)......................226

Rıza Tevfik Bölükbaşı (1869-1949) 343

Ruşen Eşref Ünaydın (1892-1959)..352

Sait Molla (1880-1930).....................398

Sakallı Nurettin Paşa (1873-1932).. 192

Salih Bozok (1881-1941).................. 292

Selahattin Adil (1882-1961).............281

Süleyman Nazif (1869-1927).......... 320

Şahin Bey (1877-1920).....................404

Şefik Hüsnü Değmer (1887-1959)..382

Şehzade Ömer Faruk Efendi (1898-1969)...............................345

Şeyh Sait (1865-1925)..................... 333

Şeyh Servet Efendi (Abdullah Servet Akdağ) (1880-1962)................ 381

Şükrü Kaya (1882-1959)..................374

Şükrü Naili Gökberk (1876-1936)... 283

Talat Paşa (1874-1921).................... 161

Tevfik Rüştü Aras (1883-1972)....... 310

Topal Osman (1883-1923)...............330

Tunalı Hilmi (1871-1928)................323

VI. Mehmet Vahdettin (1861-1926)...................................... 106

Yahya Kemal Beyatlı (1884-1958)...350

Yakup Kadri Karaosmanoğlu (1889-1974)................................ 274

Yunus Nadi Abalıoğlu (1879-1945).271

Yusuf Akçura (1876-1935).............. 312

Yusuf Kemal Tengirşenk (1878-1969)..................................... 260

Zümrezade Şakir Ahmet Bey (Şakir Zümre) (1885-1966)....................393

…………………………….

 

Tasnifli liste;

 

Chat Gpt


🟦 1. SİYASET – DEVLET – DİPLOMASİ

Mustafa Kemal Atatürk

Mustafa İsmet İnönü

Celal Bayar

Ali Fethi Okyar

Ahmet Ferit Tek

Tevfik Rüştü Aras

Recep Peker

Şükrü Kaya

Mahmut Esat Bozkurt

Hasan Saka

Yusuf Kemal Tengirşenk

Rıza Nur

Tunalı Hilmi

Hüseyin Avni Ulaş

Ali Şükrü Bey

Refet Bele

Kılıç Ali

Salih Bozok

Hüseyin Rauf Orbay

Bekir Sami Kunduh

İsmail Hakkı Canbulat

Kara Vasıf

Mazhar Müfit Kansu

Hakkı Behiç Bayiç

Eyübzade Ömer Fevzi

Celalettin Arif

(OSMANLI SİYASETİ)

Ahmet Tevfik Paşa

Damat Ferit Paşa

Talat Paşa

Cemal Paşa

Enver Paşa


🟥 2. ASKER – KOMUTAN – KUVÂ-YI MİLLİYE

Kâzım Karabekir

Ali Fuat Cebesoy

Mustafa Fevzi Çakmak

Fahrettin Altay

Cevat Çobanlı

Kâzım Özalp

Kâzım Dirik

Selahattin Adil

Sakallı Nurettin Paşa

Mersinli Cemal Paşa

Cafer Tayyar Eğilmez

Ali İhsan Sabis

Nuri Conker

(KUVÂ-YI MİLLİYE)

Çerkeş Ethem

Demirci Mehmet Efe

Topal Osman

Şahin Bey

Kara Fatma

Karayılan

Deli Halit Paşa

Ayıcı Arif


🟩 3. BASIN – EDEBİYAT – KÜLTÜR

Halide Edib Adıvar

Yakup Kadri Karaosmanoğlu

Refik Halit Karay

Süleyman Nazif

Yahya Kemal Beyatlı

Mehmet Âkif Ersoy

Memduh Şevket Esendal

Ruşen Eşref Ünaydın

Falih Rıfkı Atay

Yunus Nadi Abalıoğlu

Ahmet Emin Yalman

Hüseyin Cahit Yalçın

Refi Cevat Ulunay

Arif Oruç

Ahmet Ağaoğlu

Ali Kemal

Süleyman Nazif


🟨 4. BİLİM – AKADEMİ – FİKİR

Mehmet Fuat Köprülü

Yusuf Akçura

Abdülhak Adnan Adıvar

Hasan Âli Yücel

Mehmet Şemsettin Günaltay

Ahmet Cevat Emre

Rıza Tevfik Bölükbaşı

Necmettin Sadak

Nezihe Muhittin


🟧 5. DİN – GELENEKSEL OTORİTE

Mehmet Rifat Börekçi

Mustafa Sabri Efendi

Dürrizade Abdullah

Şeyh Sait

Şeyh Servet Efendi

Sait Molla


🟪 6. SOL – MUHALİF – İSYANCI

Ahmet Anzavur

Çopur Musa

Ethem Nejat

Mustafa Suphi

Şefik Hüsnü Değmer


🟫 7. SARAY – HANEDAN

VI. Mehmet Vahdettin

Halife Abdülmecit Efendi

Şehzade Ömer Faruk Efendi


8. EKONOMİ – SANAYİ

Mehmet Cavit Bey

Kara Kemal

Zümrezade Şakir Ahmet Bey


9. SANAT (MÜZİK)

Osman Zeki Üngör


# 🔴 EKSİK KALAN 5 İSİM ve DOĞRU TASNİFLERİ

### 🟦 1. SİYASET – DEVLET

* Celalettin Arif

  (TBMM I. dönem önemli isimlerinden, siyaset/hukuk alanı)

---

### 🟥 2. ASKER – GİZLİ TEŞKİLAT

* Kuşçubaşı Eşref

  (askerî + istihbarat yönü baskın)

---

### 🟩 3. BASIN – KÜLTÜR

* Nazım Resmor

---

### 🟨 4. FİKİR – SİYASET – AYDIN

* Ahmet Ağaoğlu

  (önceki listede yanlışlıkla yer değişmişti / eksik sayılmıştı)

---

### 🟧 5. DİN – GELENEKSEL OTORİTE

* Mehmet Rifat Börekçi

  (önceki tasnifte vardı ama toplam sayımda düşmüştü)

……………………………..