Atatürk Çalışmalarım /// Kitaplarım vd. // https://bityl.co/SyFe

4 Mart 2026 Çarşamba

Yenikapı Mevlevihanesi Konulu Kitaplar (1) 4.3.2026

Yenikapı Mevlevihanesi Konulu Kitaplar (1)

4.3.2026

KİTAPLARIN ADLARI

Aşıkların dünyası Yenikapı mevlevihanesi

Defter-i Dervişan : Yenikapı Mevlevihanesi günlükleri

Defter-i Dervişan ya da XIX. Asırda Yenikapı Mevlevihanesi Günlüğü**

İstanbul Mevlevihaneleri Mawlawı Lodges Of Istanbul Galata, Yenikapı, Kasımpaşa Sururi, Beşiktaş, Bahariye ve Üsküdar Mevlevîhanesi Bütün Yönleriyle. Handan DİZDARZADE, Editör: Alper ÇEKER. : İBB & Kültür A.Ş., 2010

Meşk-i İstanbul Yenikapı Mevlevihanesi Restorasyonu (2005-2010) - M. Baha Tanman, Gülru Tanman (Edit.)

Mevlevi Ayinleri Mecmuası Yenikapı Mevlevihanesi'nden Bir Yadigar

Söz Saz İstanbul / Yenikapı Mevlevihanesi - The Yenıkapı Mevlevi Lodge 1597-1925 / Itrî'nin 300.yılı anısına / KİTAPÇIK +CD

Tekke Kapısı - Yenikapı Mevlevihanesi'nin İnsanları**

Yenikapı Mevlevihanesi - Günümüze Kadar Gelen Arşiv Belgeleri Işığında

Yenikapı Mevlevihanesi : merâkiz-i mühimme-i mevleviyeden / İhtifalci Mehmet Ziya

Yenikapı Mevlevihanesi Postnişini Şeyh Celaleddin Efendi

Yenikapı Mevlevihanesi Şeyhleri

Yenikapı Mevlevihanesi ve Mevlevilik

Yenikapı Mevlevihanesi** - Yazar: İhtifalci Mehmed Ziya

………………………………………………………………………………………….

KÜNYELER

Aşıkların dünyası Yenikapı mevlevihanesi / editör : Nezih Uzel. Kzılay, Ankara : Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü, [yayın tarihi yok] 129 sayfa, 3 numaralandırılmamış sayfa ; 32 cm + 4 CD-ROM (4 3/4 in), + 1 DVD. İçindekiler. [Tespit: https://katalog.mk.gov.tr/ ]

Defter-i Dervişan : Yenikapı Mevlevihanesi günlükleri / hazırlayanlar : Bayram Ali Kaya, Sezai Küçük. İstanbul : Zeytinburnu Belediyesi, 2011 480 sayfa : resim, tıpkıbasım ; 31 cm Kaynakça. İçindekiler. [Tespit: https://katalog.mk.gov.tr/ ]

Tekke kapısı : Yenikapı mevlevihanesi'nin insanları / Bayram Ali Kaya, görsel malzeme : Sezai Küçük, İsmail Küçük, Bayram Ali Kaya, Cemil Akgül, Serhat Başer. İstanbul : Zeytinburnu Belediyesi Kültür Yayınları, 2012. 503 sayfa : resim ; 28 cm. Kaynakça. İçindekiler. [Tespit: https://katalog.mk.gov.tr/ ]

Yenikapı Mevlevihanesi : merâkiz-i mühimme-i mevleviyeden / İhtifalci Mehmet Ziya. Dârû’l-Hilafeti’l-Aliyye (İstanbul) : [y.y.], 1913 306 sayfa, 4 numaralandırılmamış sayfa ; 18 cm. Tam Metin. [Tespit: https://katalog.mk.gov.tr/ ]

………………

Gemini

İstanbul’un kültürel ve tasavvufi tarihindeki en önemli merkezlerden biri olan Yenikapı Mevlevihanesi hakkında yapılmış pek çok kıymetli çalışma bulunmaktadır. Bu eserler, mevlevihanenin mimarisinden postnişinlerine (şeyhlerine), orada yetişen musikişinaslardan gündelik hayata kadar geniş bir yelpazeyi kapsar.

İşte Yenikapı Mevlevihanesi konulu temel kitapların künyeleri:

Temel Araştırma ve Başvuru Eserleri

· Yenikapı Mevlevihanesi - Günümüze Kadar Gelen Arşiv Belgeleri Işığında

o Yazar: Ekrem Işın

o Yayınevi: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş. Yayınları

o Not: Mevlevihanenin tarihçesini belgeler ve fotoğraflar eşliğinde sunan, bu alandaki en kapsamlı prestij eserlerden biridir.

· Yenikapı Mevlevihanesi ve Mevlevilik

o Yazar: Barihüda Tanrıkorur

o Yayınevi: Dergah Yayınları

o Not: Mevlevihanenin mimari yapısı ve tarikat disiplini içerisindeki yeri üzerine odaklanan akademik bir çalışmadır.

· Yenikapı Mevlevihanesi Şeyhleri

o Yazar: Sezai Küçük

o Yayınevi: Akademi Kitabevi

o Not: Dergahın kuruluşundan tekkelerin kapatılmasına kadar görev yapmış olan postnişinlerin biyografilerini ve dönemlerini anlatır.

Şehir Tarihi ve Mimari Odaklı Eserler

· İstanbul Mevlevihaneleri

o Yazar: Baha Tanman

o Yayınevi: Akbank Yayınları

o Not: Yenikapı Mevlevihanesi'ni diğer İstanbul mevlevihaneleriyle (Galata, Kasımpaşa, Beşiktaş, Üsküdar) karşılaştırmalı ve mimari ağırlıklı olarak ele alan önemli bir kaynaktır.

· Yenikapı Mevlevihanesi: Bir Merkezin Tarihi

o Editörler: Nuri Özcan, Mustafa Koç

o Yayınevi: Zeytinburnu Belediyesi Kültür Yayınları

o Not: Genellikle sempozyum bildirilerinden veya makale derlemelerinden oluşan, mevlevihanenin musiki ve edebiyat dünyasına katkılarını inceleyen bir eserdir.

Anı ve Biyografi Odaklı Eserler

· Defter-i Dervişan: Yenikapı Mevlevihanesi Günlükleri

o Hazırlayan: Mustafa Koç

o Yayınevi: Zeytinburnu Belediyesi Kültür Yayınları

o Not: Mevlevihanede tutulan günlük kayıtların (vaka-i hayriyye niteliğinde) günümüz Türkçesine aktarılmış halidir. O dönemin sosyal hayatına dair eşsiz detaylar içerir.

Önemli Not: Yenikapı Mevlevihanesi, özellikle Itri ve Şeyh Galip gibi isimlerin yetiştiği bir "akademi" görevi gördüğü için, Türk Sanat Musikisi ve Divan Edebiyatı konulu genel eserlerde de bu dergaha ayrılmış müstakil bölümler bulabilirsiniz.

Bu kitaplardan birini edinmeyi düşünüyorsanız, özellikle Ekrem Işın veya Barihüda Tanrıkorur'un eserleri görsel zenginliği ve akademik derinliği ile iyi bir başlangıç olabilir.

Bu kitaplardan herhangi birinin içeriği veya belirli bir dönem (örneğin 19. yüzyıl Yenikapı Mevlevihanesi) hakkında daha detaylı bilgi vermemi ister misiniz?

…………….

Grok

Yenikapı Mevlevihanesi, Osmanlı dönemi İstanbul'un en önemli Mevlevî merkezlerinden biri olduğu için doğrudan ya da ağırlıklı olarak bu konuyu ele alan birkaç önemli kitap yayımlanmıştır. İşte başlıca eserlerin künyeleri (yazar, hazırlayan, yayınevi, baskı yılı, ISBN gibi bilgilerle birlikte):

1. **Yenikapı Mevlevihanesi** - Yazar: İhtifalci Mehmed Ziya Bey (Mehmet Ziya) - Hazırlayan: Murat A. Karavelioğlu - Yayınevi: Ataç Yayınları - Yayın Yeri: İstanbul - Yayın Tarihi: 2005 (bazı baskılar 2009 olarak da geçer) - ISBN: 975-6205-12-1 - Sayfa Sayısı: 261

- Açıklama: Klasik bir eser; Mehmed Ziya Bey'in orijinal çalışmasının modern hazırlama ve yayını. Yenikapı Mevlevihanesi'nin tarihî, kültürel ve mimarî yapısını detaylı anlatır. (Daha eski baskıları Tercüman 1001 Temel Eser serisinde 1977 civarı Kervan Kitapçılık tarafından yapılmıştır.)

2. **Yenikapı Mevlevihanesi Postnişini Şeyh Celaleddin Efendi** - Yazar: Tâhirü'l-Mevlevî (Tahir Olgun / Tahirül Mevlevi) - Hazırlayan/Düzenleyen: Dr. Safi Arpaguş - Yayınevi: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları - Yayın Yeri: İstanbul - Yayın Tarihi: 2014 (yaklaşık) - ISBN: 978-975-548-315-3 - Açıklama: Yenikapı Mevlevihanesi'nin önemli postnişinlerinden Şeyh Celaleddin Efendi'nin (Mehmed Celaleddin Dede) hayatını, menkıbelerini ve medhiyelerini içeren biyografik-tasavvufî bir eser.

3. **Tekke Kapısı - Yenikapı Mevlevihanesi'nin İnsanları** - Yazar: Bayram Ali Kaya - Yayınevi: (Kitapyurdu ve benzeri platformlarda belirtilmiş, genellikle akademik/tasavvuf yayınları) - Yayın Tarihi: Yaklaşık 2010'lar - Açıklama: Yenikapı Mevlevihanesi'nde yetişen/yaşayan dervişler, şeyhler ve önemli şahsiyetlerin biyografilerini ele alır.

4. **Defter-i Dervişan ya da XIX. Asırda Yenikapı Mevlevihanesi Günlüğü** - Yazar/Hazırlayan: Bayram Ali Kaya (veya Sezai Küçük ile ilgili derlemeler) - Yayınevi: Zeytinburnu Belediyesi Kültür Yayınları (veya benzer akademik yayınlar) - Yayın Tarihi: 2010'lar - Açıklama: 19. yüzyıl Yenikapı Mevlevihanesi günlükleri ve kayıtlarını içerir; III. Selim, II. Mahmud ve II. Abdülhamid dönemlerine ışık tutar.

………………………………

Bunların dışında Yenikapı Mevlevihanesi'ni makale, tez veya bölüm olarak ele alan çalışmalar da vardır (örneğin restorasyonunu anlatan **Meşk-i İstanbul: Yenikapı Mevlevihanesi Restorasyonu (2005-2010)** kitabı veya akademik tezler gibi "Yenikapı Mevlevîhânesi" başlıklı doktora tezleri), ancak doğrudan kitap formatında ve konuya odaklı olanlar yukarıdakilerdir.

Daha detaylı bir künye veya belirli bir baskı arıyorsanız belirtirseniz yardımcı olurum!

…………

Şehzadebaşı’da sahne alan kantocular. 13.2.2026

Şehzadebaşı’da sahne alan kantocular

13.2.2026, 4.3.2026

Gemini

Şehzadebaşı ve Direklerarası, Osmanlı'nın son dönemi ve Cumhuriyet’in ilk yıllarında İstanbul eğlence hayatının kalbiydi. Bu bölgedeki tuluat tiyatrolarında sahne alan kantocular, hem sesleri hem de danslarıyla dönemin sosyal hayatına damga vurmuş isimlerdir.

Şehzadebaşı sahnelerinde iz bırakan en önemli kantoculardan bazıları şunlardır:

Öne Çıkan Kantocular

· Peruz Hanım (Perviz Hanım): Kanto türünün en büyük ismi kabul edilir. Şehzadebaşı’ndaki tuluat tiyatrolarının vazgeçilmez yıldızıydı; kendi bestelerini yapar ve sahneye devrim niteliğinde yenilikler getirirdi.

· Şamram Hanım: Peruz’un en büyük rakibi olarak bilinir. "Küçük Virjin" ile birlikte Direklerarası’nın en popüler isimlerinden biriydi.

· Küçük Virjin: Özellikle tuluat kumpanyalarında sergilediği performanslarla tanınır.

· Amelya Hanım: Dönemin meşhur kantocuları arasında yer alır ve sahne hakimiyetiyle bilinirdi.

· Mari Ferha ve Agavni Hanım: 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyıl başında Şehzadebaşı sahnelerinde sıkça görülen isimlerdendir.

Sahne Aldıkları Bazı Mekânlar ve Kumpanyalar

Bu sanatçılar genellikle şu ünlü toplulukların çatısı altında Şehzadebaşı'nda halkla buluşurdu:

· Kel Hasan Efendi Kumpanyası: Tuluatın merkezi olan bu kumpanyada kantocular oyun aralarında sahne alırdı.

· Komik-i Şehir Naşit Bey Tiyatrosu: Naşit Özcan'ın Şehzadebaşı'ndaki sahneleri kantonun en canlı yaşandığı yerlerdi.

· Mınakyan Efendi Tiyatrosu: Daha çok dram ve operet ağırlıklı olsa da dönemin eğlence anlayışına uygun kanto gösterilerine yer verirdi.

Not: Kantocuların çoğu Ermeni ve Rum asıllı sanatçılardan oluşuyordu. Müslüman Türk kadınlarının sahneye çıkmasının yasak olduğu bu dönemde, kanto geleneğini bu hanımlar omuzlamış ve İstanbul folkloruna kazandırmışlardır.

Fatih ve Şehzadebaşı eksenindeki müzik projeleriniz için bu isimlerin repertuvarları veya o dönemdeki sosyal etkileri hakkında daha detaylı bir araştırma yapmamı ister misiniz?

………………

Chat Gpt

🎭 Şehzadebaşı sahnelerinde ünlenen kantocular

19. yüzyıl sonu–20. yüzyıl başında Şehzadebaşı; tulûat tiyatroları, operetler ve direklerarası eğlence hayatıyla kanto’nun başlıca vitriniydi. Burada sahne alan ve kanto ile özdeşleşen başlıca isimler:

⭐ Öncü kadın kantocular

1. Peruz Terzekyan (Peruz Hanım) – Kanto’nun ilk ve en parlak yıldızlarından; Şehzadebaşı tiyatrolarının gözdesi.

2. Şamram Kelleciyan (Şamram Hanım) – Peruz’la aynı dönemin güçlü ismi.

3. Virjin (Virjin Hanım) – Direklerarası kumpanyalarının aranan kantocusu.

4. Amelya (Amelya Hanım) – Tulûat aralarında söylediği kantolarla tanındı.

5. Baydzar (Bayzar Hanım) – Şehzadebaşı sahnelerinde ün yaptı.

6. Eliza Binemeciyan – Daha çok tiyatrocu kimliğiyle bilinse de kantolarla sahne aldı.

7. Küçük Virjin – Genç yaşta kantolarıyla dikkat çekti.

🎩 Tulûat ve kanto ilişkisini kuran erkek sanatçılar

(Kanto çoğunlukla kadın icrası olsa da, bu isimler kanto’yu Şehzadebaşı sahnesine taşıyan tiyatro insanlarıdır.)

1. Kel Hasan Efendi – Tulûatın piri; kantocular onun kumpanyalarında parladı.

2. Naşit Bey (Komik Naşit) – Kanto ve tulûatı birlikte sahneleyen ustalardan.

3. Abdi Efendi – Direklerarası geleneğinde önemli isim.

Neden Şehzadebaşı?

Şehzadebaşı’ndaki direklerarası tiyatrolarında oyun aralarında söylenen şarkılar zamanla bağımsız bir tür hâline geldi: kanto. Bu sahneler, kantonun:

· repertuvarının oluştuğu,

· üslubunun yerleştiği,

· yıldızlarının doğduğu
yerlerdi.

İstanbul’da “kanto” dendiğinde uzun süre Şehzadebaşı sahneleri akla gelmiştir.

……………..

Grok

**Şehzadebaşı** (özellikle Direklerarası bölgesi), Osmanlı'nın son dönemlerinde ve Cumhuriyet'in ilk yıllarında İstanbul'un en önemli eğlence merkezlerinden biriydi. Özellikle **Ramazan aylarında** tuluat tiyatroları, orta oyunları, meddah gösterileri ve **kanto** performanslarıyla dolup taşardı. Kanto, danslı, esprili, bazen taşlamalı şarkılarla sahnede icra edilen popüler bir türdü ve genellikle kadın sanatçılar tarafından sunulurdu (çoğunlukla gayrimüslim kökenli sanatçılar ön plandaydı).

Şehzadebaşı'nda sahne alan kantocular arasında en bilinen isimler şunlardı:

- **Peruz Hanım** (Peruz Terzakyan): "Kantoların Anası" olarak anılır. 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyıl başında Şehzadebaşı'nda **Sahne-i Âlem** adlı kadınlar tarafından yönetilen ilk tiyatro kumpanyasını kurdu. Kantocuların örgütlenmesinde ve popülerleşmesinde büyük rol oynadı. En ikonik isimlerden biriydi.

- **Şamram Hanım** (Şamram Kelleciyan): Peruz'un öğrencisi ve önemli bir kantocu. Ailesinde de sahne geleneği vardı (kızı Amelya Hanım ve torunu Küçük Virjin de kantocuydu).

- **Küçük Virjin** (Minyon Virjini): Şamram'ın öğrencisi ve torunu. Adile Naşit'in anneannesi olarak da bilinir. Direklerarası'ndaki Ramazan eğlencelerinde sahne aldı.

- **Verjin Ozan** (Küçük Verjin): 1870'te Şehzadebaşı'nda doğmuş, Peruz Hanım'ın desteğiyle sahneye adım atmış ve "Küçük" lakabıyla ünlenmiş bir kantocu.

- **Madam Ankine** (Samatyalı Ankine): Daha sonraki dönemlerde (20. yüzyıl ortaları) Direklerarası'nda ve gazinolarda sahne almış, bilinen kantoları var (örneğin "Yangın Var").

Bunların dışında **Eleni**, **Afeti Devran** (bazı kaynaklarda Müzeyyen Senar ile ilişkilendirilen lakap) gibi isimler de Şehzadebaşı bağlantılı olarak anılır, ama asıl altın çağ Peruz ve ekolüydü.

**Sahne-i Âlem** tiyatrosu (1890'lar sonu) ve Ferah Tiyatrosu, Hasan-Şevki Efendilerin tiyatroları gibi mekanlarda kantolar genellikle oyunlar arasında veya sonunda icra edilirdi. 1920-1940'lara gelindiğinde sinemaların yükselişiyle kanto ve bu mekanlar yavaş yavaş geriledi.

Bu dönem İstanbul eğlence tarihinin renkli bir parçası; kantocular hem popüler kültürün yıldızları hem de toplumsal eleştirilerin hedefi olmuş sanatçılardı. Eğer belirli bir kantocu veya kanto örneği hakkında daha detay istersen söyle! 😊

[Grok bu cevabı verirken aşağıdaki kaynaklara başvurmuş:]