Atatürk'ün Milli Kütüphane'nin kuruluşuna katkısı nedir 22.10.2026

Atatürk'ün Milli Kütüphane'nin kuruluşuna katkısı nedir

22.10.2026

Grok

 

**Atatürk’ün Milli Kütüphane’nin kuruluşuna doğrudan katkısı yoktur; kurum, onun ölümünden (10 Kasım 1938) sonra kurulmuştur.** Ancak Atatürk döneminde atılan bazı temel adımlar, özellikle derleme sistemi ve milli kütüphane fikrinin güçlenmesi açısından dolaylı ve önemli bir zemin hazırlamıştır.

 

### Kuruluşun Gerçek Tarihi

- 15 Nisan 1946: Milli Kütüphane Hazırlık Bürosu kuruldu (Adnan Ötüken’in önderliğinde).

- 16 Ağustos 1948: Halka hizmet vermeye başladı.

- 23 Mart 1950: 5632 sayılı kanunla tüzel kişilik kazandı.

 

Kuruluşun asıl mimarı, modern kütüphanecilik eğitimi almış olan **Adnan Ötüken**’dir. Onun kararlılığı, kişisel çabaları ve kurduğu Milli Kütüphaneye Yardım Derneği sayesinde süreç tamamlanmıştır.

 

### Atatürk Dönemindeki Dolaylı Katkılar

**1. 1934 Basma Yazı ve Resimleri Derleme Kanunu (2527 sayılı Kanun)** 

Bu, en somut ve kalıcı katkıdır. 

Atatürk’ün ilgisi ve emriyle çıkarılan kanun, Türkiye’de basılan her türlü basılı eserin 5 nüshasının Maarif Vekâleti’ne verilmesini zorunlu kılmıştır. Kanunda açıkça “bir nüsha Milli Kütüphaneye” ifadesi yer alır; Milli Kütüphane kurulana kadar bu nüshalar bakanlıkça saklanacaktır. 

Bu sistem, 1946’dan sonra Milli Kütüphane’nin çekirdek koleksiyonunun hızla oluşmasını sağlamıştır. Kaynaklarda, kanunun Atatürk’ün emriyle acilen hazırlandığı belirtilir.

 

**2. Milli Kütüphane bina projeleri** 

Atatürk döneminde Ankara’da milli bir kütüphane için somut mimari projeler hazırlatılmıştır:

- 1925: Mimar Kemalettin tarafından I. Ulusal Mimarlık üslubunda “Milli Kütüphane” projesi.

- 1933: Eckhard Unger ve Ernst Egli tarafından “Milli Kütüphane, Milli Müze ve Milli Akademi” kompleksi projesi.

Bu projeler yer seçimi ve ödenek tahsisine kadar ilerlemiş, ancak ekonomik koşullar ve öncelikler nedeniyle hayata geçirilememiştir. Yine de milli kütüphane fikrinin resmi düzeyde kabul gördüğünü gösterir.

 

**3. Genel kültür ve kütüphane politikası** 

Atatürk, Cumhuriyet’in ilk yıllarından itibaren kütüphaneleri modernleşme ve halkın aydınlanması için temel kurumlar olarak görmüştür. 1 Mart 1923’te TBMM’de yaptığı konuşmada “asrî kütüphaneler” kurulmasını istemiş, halk kütüphanelerinin yaygınlaşmasını, Halkevleri kütüphanelerini ve eğitim-kültür kurumlarını desteklemiştir. Bu genel vizyon, ileride Milli Kütüphane’nin kurulmasını kolaylaştıran bir ortam yaratmıştır.

 

### Özet

Atatürk, Milli Kütüphane’yi bizzat kurmamış veya açılışını yapmamıştır. Ancak:

- Derleme Kanunu ile koleksiyon altyapısını oluşturmuş,

- Milli kütüphane için mimari projeler hazırlatmış,

- Kütüphane ve okuma kültürünü devlet politikası haline getirmiştir.

Bu temeller üzerinde Adnan Ötüken ve 1940’ların yöneticileri, 1946-1950 arasında kurumu hayata geçirmiştir. Günümüz Milli Kütüphanesi’nin kökleri, Atatürk döneminin bu hazırlıklarına dayanır.

……………..