Atatürk'ün Tercüme Ettirdikleri nelerdir. dikkatli incelemenizi rica ederim sorumu. ve doğru cevap rica ederim 13.10.2026

 

Atatürk'ün Tercüme Ettirdikleri nelerdir. dikkatli incelemenizi rica ederim sorumu. ve doğru cevap rica ederim

13.10.2026

Google ai bakışı

 

Mustafa Kemal Atatürk, hem Türk milletinin kendi kültürünü ve dinini öz kaynaklarından öğrenmesi hem de genç cumhuriyetin bilimsel, kültürel ve askeri alanda gelişmesi amacıyla birçok önemli eserin Türkçeye kazandırılmasına öncülük etmiştir.

Sorunuzu dikkatle inceleyerek, Atatürk'ün bizzat kendisinin tercüme ettiği eserler ile resmi makamları veya uzmanları görevlendirerek tercüme ettirdiği en önemli çalışmaları şu şekilde sınıflandırabiliriz:

1. Dini Alanda Tercüme Ettirdikleri (En Önemlileri)

Atatürk, halkın inandığı dini hurafelerden uzak, doğrudan doğruya en doğru kaynaklardan öğrenmesini istemiştir. Bu amaçla 1925 yılında TBMM kararı ve Diyanet İşleri Başkanlığı bütçesiyle şu temel eserleri tercüme ettirmiştir: [1, 2]

·         Kur'an-ı Kerim Tefsir ve Meali (Hak Dini Kur'an Dili): Atatürk'ün talimatıyla Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an'ın meali ve tefsiri için Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır'ı görevlendirmiştir. (Başlangıçta şiirsel meal için Mehmet Âkif Ersoy ile anlaşılmış ancak Akif daha sonra meali teslim etmekten vazgeçince tefsir ve meal çalışmasını Elmalılı Hamdi Yazır tek başına tamamlamıştır). [1, 2]

 

·         Sahih-i Buhârî Muhtasarı Tercüme ve Şerhi: İslam dininin en güvenilir hadis kaynağı olan İmam Buhârî’nin eseri, halkın hadisleri doğru anlaması amacıyla Babanzâde Ahmed Naim ve Kamil Miras'a tercüme ve şerh ettirilmiştir.

 

2. Bizzat Kendisinin Almancadan Tercüme Ettiği Askeri Eserler

Mustafa Kemal, genç bir subayken askeri modernleşmeye katkı sağlamak amacıyla Alman General Litzmann'ın eserlerini Osmanlıcaya bizzat çevirmiştir: [1]

·         Takımın Muharebe Talimi (1908): General Litzmann'dan çeviridir.

·         Bölüğün Muharebe Talimi (1912): Yine General Litzmann'dan yaptığı bir diğer askeri çeviridir. [1, 2]

 

3. Tarih, Bilim ve Kültür Alanında Tercüme Ettirdikleri

Cumhuriyetin ilanından sonra Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu'nun kurulmasıyla birlikte, dünyaca ünlü bilimsel ve tarihi eserlerin Türkçeye kazandırılması talimatını vermiştir: [1, 2]

·         H. G. Wells - Cihan Tarihinin Ana Hatları (Outline of History): Atatürk bu kitabı büyük bir dikkatle okumuş, Nutuk'ta da bu eserden bahsetmiş ve Türkçeye tercüme edilmesini sağlayarak okullarda tarih öğretiminde kaynak olarak kullandırtmıştır.

 

·         Mustafa Reşit Paşa - Eski ve Modern Türkler (Les Turcs Anciens et Modernes): 1869 yılında Fransızca yazılan bu eseri 1928'de inceleyen Atatürk, Türk tarihi açısından önemini görerek "Bu kitabın mutlaka çevirisi yapılsın, Türk halkı okusun" talimatını vermiştir. [1]

 

·         James Churchward - Kayıp Kıta Mu Kitapları: Atatürk, Türklerin kökenini araştırırken James Churchward'ın Mu kıtası hakkındaki İngilizce eserlerini getirtmiş, altını çizerek okumuş ve hızlıca Türkçeye tercüme ettirerek incelemiştir. [1]

·         Leon Cahun - Asya Tarihine Giriş (Introduction à l'Histoire de l'Asie): Türklerin dünya tarihindeki yerini ve uygarlığa katkılarını ortaya koyan bu Fransızca eserin tercümesini yaptırarak Türk Tarih Tezi'nin oluşturulmasında kaynak olarak kullanmıştır.

---

Özetle; Atatürk'ün en büyük tercüme ettirme vizyonu, Türk milletinin Kur'an-ı Kerim'i kendi dilinde anlayarak okuması ve dünya tarihini yabancıların yanlı gözünden değil, en saygın bilimsel kaynakların Türkçeye çevrilmesi vasıtasıyla objektif olarak öğrenebilmesidir. [1, 2, 3]

Bu konunun askeri, dini veya tarihi yönüyle ilgili daha detaylı incelemek istediğiniz özel bir eser varsa, onun üzerindeki notları veya çeviri sürecini sizinle paylaşabilirim.

 ……………….

Grok

Atatürk'ün Tercüme Ettirdikleri nelerdir. dikkatli incelemenizi rica ederim sorumu. ve doğru cevap rica ederim

**Atatürk’ün (Mustafa Kemal Atatürk) bizzat emir vererek veya talimatıyla tercüme ettirdiği başlıca eserler şunlardır:**

### 1. Kur’an-ı Kerim’in Türkçe tercüme ve tefsiri

- 1925’te TBMM kararı ve Atatürk’ün talimatıyla Diyanet İşleri Başkanlığı aracılığıyla başlatıldı.

- Önce meal (tercüme) Mehmet Âkif Ersoy’a, tefsir ise Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır’a verildi. Âkif daha sonra (Mısır’da iken) işten çekilince hem meal hem tefsir Elmalılı Hamdi Yazır’a kaldı.

- Eserin adı **Hak Dini Kur’an Dili**’dir (9 cilt). 1935’te tamamlandı, 1936’da Atatürk’e takdim edildi. İlk baskıda 10.000 adet basıldı; masraflarını Atatürk karşıladı ve büyük kısmı ücretsiz dağıtıldı.

- Amaç: Halkın Kur’an’ı anlamadan okumasını önlemek, manasını bilmesini sağlamak. Atatürk bunu açıkça “Türkler dinlerinin ne olduğunu bilmiyorlar, bunun için Kur’an Türkçe olmalıdır” şeklinde ifade etmiştir.

 

### 2. Sahih-i Buhârî (Hadis) tercüme ve şerhi

- Yine 1925’te TBMM kararıyla (Kur’an çalışmasıyla birlikte) başlatıldı.

- Seçilen eser: Zeynüddin ez-Zebîdî’nin **Tecrîd-i Sarîh** adlı Sahih-i Buhârî muhtasarı.

- İlk 3 cildi **Babanzâde Ahmed Naim**, kalanını (vefatı üzerine) **Kâmil Miras** tamamladı.

- 12 cilt olarak yayımlandı (1928’den itibaren). On binlerce adet basılıp ücretsiz dağıtıldı.

- Atatürk’ün özel kütüphanesinde de bulunuyordu.

 

### 3. Hz. Muhammed’in hayatıyla ilgili eser(ler)

- Atatürk 1929’da Emil Ludwig’e verdiği röportajda açıkça “Muhammed’in hayatına ait bir kitabın tercüme edilmesi için de emir verdim” demiştir.

- Bu kapsamda dönemin kaynaklarından (örneğin Leon Caetani’nin *İslam Tarihi* gibi eserler) yararlanıldığı ve Türkçeye aktarıldığı bilinmektedir; Tarih I-IV ders kitaplarında da bu materyallerden faydalanılmıştır.

 

### 4. Dinî metinlerin Türkçeleştirilmesi (ezan, hutbe, tekbir, dualar)

- 1932’den itibaren (özellikle Ramazan’da Dolmabahçe’de hafızlarla çalışılarak) **ezan**, **tekbir**, **hutbe** ve bazı dualar Türkçeye çevriltildi.

- Örnek tekbir metni: “Tanrı uludur, Tanrı uludur. Tanrı’dan başka Tanrı yoktur. Tanrı uludur, Tanrı uludur ve hamd ona mahsustur.”

- Camilerde Türkçe Kur’an okutulması da denendi (örneğin Yerebatan Camii’nde Hafız Yaşar Okur). Atatürk bunu “dil meselesi” olarak nitelendirmiş, amacın mana olduğunu vurgulamıştır.

 

### Ek notlar

- Atatürk’ün **kendisinin** yaptığı tercümeler (gençlik döneminde) askerî kitaplardır: 

  - *Takımın Muharebe Talimi* (General Litzmann’dan, Almanca’dan, 1908) 

  - *Bölüğün Muharebe Talimi* (yine Almanca’dan).

- Bunlar “tercüme ettirdikleri” değil, bizzat çevirdiği eserlerdir.

- Daha sonraki büyük klasik tercüme hareketi (1940 Tercüme Bürosu – Hasan Âli Yücel dönemi) Atatürk’ün ölümünden sonra, onun kültür politikasının devamı olarak İnönü döneminde başlamıştır; doğrudan Atatürk’ün emriyle değildir.

**Özetle en önemli ve doğrudan Atatürk’ün emriyle yaptırılanlar:** 

**Kur’an (Hak Dini Kur’an Dili)**, **Buhârî (Tecrîd-i Sarîh)** ve dinî ibadet metinlerinin (ezan, hutbe, tekbir vb.) Türkçeleştirilmesidir. Bunlar halkın dinini kendi dilinde anlaması amacıyla devlet eliyle yürütülmüş resmî çalışmalardır.

……………….