İlber Ortaylı'nın kızı Tuna Ortaylı Kazıcı'nın "Yaşama coşkusu hiç azalmadı, son zamanına kadar onu ayakta tutan buydu’"" ifadesini

İlber Ortaylı'nın kızı Tuna Ortaylı Kazıcı'nın "Yaşama coşkusu hiç azalmadı, son zamanına kadar onu ayakta tutan buydu’"" ifadesini çok önemsedim. Günlük hayatta moral bozucu bütün etkenlere rağmen coşkusunun azalmaması üzerine felsefe yapar mısınız... ; "Geçen hafta hayatını kaybeden yazarımız İlber Ortaylı’nın kızı Tuna Ortaylı Kazıcı: ‘Yaşama coşkusu hiç azalmadı, son zamanına kadar onu ayakta tutan buydu’". https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/hurriyet-pazar/yasama-coskusu-hic-azalmadi-son-zamanina-kadar-onu-ayakta-tutan-buydu-43133638

 29.3.2026

Grok

 

Evet, İlber Ortaylı’nın kızı Tuna Ortaylı Kazıcı’nın o ifadesi gerçekten çarpıcı ve derin: “Yaşama coşkusu hiç azalmadı, son zamanına kadar onu ayakta tutan buydu.” Özellikle uzun süren sağlık sorunlarına, yoğun bakım günlerine ve yaşın getirdiği sınırlamalara rağmen bu coşkunun sönmemesi, insanın içindeki o ateşin ne kadar güçlü olabileceğini hatırlatıyor.

Günlük hayatta moral bozucu etkenler hiç eksik değil. Sabah kalktığımızda haberlerde olumsuzluklar, iş yerinde baskılar, ekonomik kaygılar, ilişkilerdeki küçük kırılmalar, bedenimizin yavaş yavaş verdiği sinyaller, zamanın akışının hızlanması… Bunlar hepimizi er ya da geç yoruyor, coşkumuzu törpülemeye çalışıyor. Bazılarımız için bu etkenler birikip birikip “Neden devam edeyim ki?” sorusunu doğuruyor. Peki İlber Hoca gibi biri, hatta genel olarak böyle bir yaşama coşkusunu koruyanlar bunu nasıl başarıyor?

Felsefi açıdan bakarsak, bu coşku büyük ölçüde **merak** ve **bağlantı** ile besleniyor. Ortaylı’nın hayatı dolu dolu geçmişti; tarih, kültür, insan hikâyeleri, şehirler, kitaplar, sohbetler… O, dünyayı anlamaya, anlatmaya, paylaşmaya doyamamış biriydi. Kızı da zaten “yaşamaya doyamamış bir adam” diye anıyor. Bu, Stoacıların “amor fati” (kader sevgisi) yaklaşımına benzer bir şey: Hayatı olduğu gibi kabul etmek, ama içinde hâlâ keşfedilecek, tadılacak, gülecek, öğrenecek yanlar olduğunu görmek. Moral bozucu etkenler karşısında teslim olmak yerine, “Peki bu durumda bile ne yapabilirim, neyi fark edebilirim?” diye sormak.

Aristoteles’in “eudaimonia” (mutlu/florishing hayat) kavramı da burada devreye giriyor. Gerçek mutluluk, haz peşinde koşmak değil, erdemli ve anlamlı bir faaliyet içinde olmak. İlber Ortaylı için bu faaliyet tarih öğretmek, yazmak, insanlarla tartışmak, torunlarıyla vakit geçirmekti. Coşku, bu anlamlı uğraşlardan doğuyor. Günlük hayatta biz de kendi “küçük tarih”imizi yaratabiliriz: Bir kitabı bitirme heyecanı, bir dostla derin bir sohbet, doğada bir yürüyüşte fark ettiğimiz bir detay, bir çocuğa bir şey öğretmek, hatta sadece “bugün bir şey öğrendim” diyebilmek. Bunlar büyük başarılar olmak zorunda değil; küçük merak kıvılcımları birikerek o coşkuyu canlı tutuyor.

Bir başka boyut da **kabul** ve **minnet**. Kızı röportajda “Keşke”lerin sonu olmadığını, olanı kabul etmek gerektiğini söylüyor. Yaşamın sınırlılıklarını (yaş, hastalık, kayıplar) inkâr etmek yerine onlarla barışmak, ama hâlâ mümkün olanı dolu dolu yaşamak… Bu, varoluşçu felsefede (özellikle Camus veya Sartre’da) görülen “absürd”e karşı başkaldırıya benzer: Dünya anlamsız gelebilir, acılar kaçınılmaz, ama biz yine de anlam yaratmayı seçeriz. Coşku, tam da bu seçimden doğar. “Her şeye rağmen” diyebilmek.

Pratikte bunu korumak için bazı yaklaşımlar işe yarayabilir:

- **Merakı beslemek**: Her gün bir şey sormak, öğrenmek. Telefonu bir kenara bırakıp bir konuya dalmak. İlber Hoca’nın kitaplarından, sohbetlerinden anladığımız kadarıyla, o bu merakı hiç bırakmamış.

- **Bağlantıları önemsemek**: İnsanlarla, özellikle sevdiğimiz kişilerle (torunlar gibi) vakit geçirmek. Yalnızlık coşkuyu en hızlı söndürenlerden biri.

- **Küçük ritüeller**: Sabah bir kahve içerken “Bugün neyi farklı göreceğim?” diye düşünmek, akşam “Bugün ne için minnettarım?” diye hatırlamak.

- **Vücut ve zihin uyumu**: Sağlık sorunları olsa bile, gücün yettiği kadar hareket etmek, nefes almak, gülmek. Coşku bedende de hissedilir; yorgunluk onu bastırsa da, küçük bir kıvılcım yeniden canlandırabilir.

Sonuçta, yaşama coşkusu bir lütuf değil, bir tutum. Dış koşullar ne kadar moral bozucu olursa olsun, içimizde o ateşi canlı tutmak bizim elimizde. İlber Ortaylı’nın örneği güzel bir hatırlatma: Hayatın sonuna yaklaştığında bile merakı, insanlara ve hayata olan sevgisi onu ayakta tutmuş. Biz de günlük hayatta o küçük moral bozuculara karşı “Peki, buna rağmen ne yapabilirim?” diye sorarak kendi coşkumuzu koruyabiliriz. Belki de en büyük felsefe budur: Yaşamaya doymamak, ama olanı da sevgiyle kucaklamak.

Bu ifade sizi neden bu kadar etkiledi? Kendi hayatınızda benzer bir coşku arayışı mı var, yoksa başka bir yönü mü dokundu? Daha derin konuşabiliriz isterseniz.

………………………

İlber Ortaylı özelinde "Yaşama coşkusu hiç azalmadı," konusunu daha detaylı değerlendirebilir misiniz...

İlber Ortaylı özelinde “yaşama coşkusu hiç azalmadı” ifadesini daha derinlemesine ele alalım. Kızı Tuna Ortaylı Kazıcı’nın Hürriyet Pazar’daki röportajında (ve cenaze/anma törenlerindeki konuşmalarında) vurguladığı bu nokta, sadece duygusal bir veda değil; aynı zamanda hocanın ömrünün temel dinamiğini özetliyor: **Hayatını dolu dolu yaşamış ama hâlâ yaşamaya doyamamış bir adam.**

### Son Dönemdeki Zorluklara Rağmen Coşku

İlber Ortaylı, 2026 Mart’ında 78-79 yaşlarında vefat ettiğinde bir süredir ciddi sağlık sorunlarıyla mücadele ediyordu. Diyabet, böbrek yetmezliği (haftada üç gün diyaliz), prostat rahatsızlıkları, birden fazla ameliyat (prostat ve böbrek kaynaklı), yoğun bakım süreçleri ve son günlerde entübasyon… Bunlar çoğu insanı yatağa bağlayıp moralini tamamen çökertecek kadar ağır yükler. Hastanede bile bilinci açık olduğu dönemlerde sağlık personeline memleketlerini, hayat hikâyelerini soracak kadar meraklı ve ilgili kalması, kızı tarafından özel olarak anılıyor.

Bu coşku, fiziksel sınırlılıklara rağmen **içsel bir ateş** olarak devam etmiş. Tuna Hanım’ın dediği gibi: “O yaşama sevinci, coşkusu hiç azalmadı. Zaten bence son zamanına kadar onu ayakta tutan da buydu.” Buradaki “ayakta tutan” ifadesi hem mecazi (moral, irade) hem de literal (yaşam gücü) bir anlam taşıyor. Coşku, beden çökerken bile zihni ve ruhu diri tutmuş.

### Coşkunun Kaynakları: Merak, İnsan ve Anlam

İlber Ortaylı’nın yaşam felsefesini şekillendiren unsurlar şunlardı:

1. **Bitmek bilmeyen merak (curiosity as life force)**: 

   Hayatının her evresinde bu en belirgin özelliğiydi. Binlerce kitap okumuş, yüzlerce şehri gezmiş, sayısız insanla derin sohbetler etmiş biri. Hastanede bile yeni insanlar tanımaya, onların hikâyelerini dinlemeye devam etmesi tesadüf değil. Merak, onun için pasif bir “ilgi” değil; aktif bir **yaşam enerjisi** kaynağıydı. Yaş ilerledikçe veya sağlık bozuldukça birçok insan merakını kaybeder (“Artık öğrenecek ne kaldı ki?” diye düşünür). O ise tersine, her yeni günü bir keşif fırsatı olarak görmüş. Bu, Stoacı “her an öğrenilebilir bir şey var” tavrına çok yakın.

 

2. **İnsanlara ve hayata duyulan derin bağ**: 

   Sadece kitaplarla değil, insanlarla besleniyordu. Torunları Deniz ve Defne’yle vakit geçirmekten büyük keyif alırdı; kızı “keşke Defne’yle de daha fazla vakit geçirebilseydi” diye hayıflanırken, bu bağın onun için ne kadar önemli olduğunu gösteriyor. Dedelik duygusunu “küçük bir insanın büyüdüğünü, hayata hazırlanışını izlemek” diye tarif etmesi de coşkusunun bir parçası. İnsan ilişkileri, sohbetler, mizahı (sivri diliyle bile nüktedan olması), hatta televizyon programlarındaki canlılığı… Bunlar onu soyut bir akademisyenden çıkarıp yaşayan, hisseden bir insana dönüştürüyordu.

 

3. **“Bir Ömür Nasıl Yaşanır?” felsefesi**: 

   Kendi kitabıyla da gençlere aktardığı gibi, hayatı telaşla değil, bilinçli ve dolu yaşamak gerektiğini savunurdu. 15-25 yaş arasını “altın çağ” olarak görmesi, gençliğin kıymetini bilmek; seyahatin, okumanın, disiplinin önemini vurgulaması… Bunlar tesadüfi nasihatler değildi. Kendi hayatı bu prensiplerle örülmüştü: Az uykuyla yetinme, disiplinli çalışma, ama aynı zamanda Harmandalı oynayacak kadar spontan ve coşkulu olma.

Coşku, onda **disiplin + merak + mizah** üçlüsünden doğuyordu.

 

4. **Kabul ve “amor fati”ye yakın tutum**: 

   Sağlık sorunlarını inkâr etmemiş, ama onları hayatın bir parçası olarak görmüş gibi duruyor. Kızı “keşke”lerin sonu olmadığını, olanı kabul etmek gerektiğini ima ediyor. Ortaylı’da da benzer bir olgunluk var: Hayatın sınırlılıklarını (yaş, hastalık) fark etmek, ama mümkün olan her anı değerlendirmek. Bu, varoluşçu “absürde rağmen anlam yaratma” ile de örtüşüyor. Ölüm döşeğinde bile “daha gezilecek yer, yapılacak iş, gülünecek an” düşüncesi taşıması, coşkunun en saf hali.

### Neden Bu Kadar Etkileyici?

Çoğu insan için yaşlanma ve hastalık, coşkuyu otomatik olarak söndüren bir süreçtir. Dış etkenler (haberler, stres, beden) bir yana, kendi bedenimizin verdiği sinyaller bile moral bozucu olur. İlber Hoca’da ise bu süreç tersine işlemiş: Fiziksel gerileme, zihinsel ve duygusal coşkuyu bastıramamış. Bu, nadir bir örnek. Onu “yaşamaya doyamamış” kılan şey, tam da bu iç tutum: Dünyayı, tarihi, insanları, torunları ve küçük detayları hâlâ heyecan verici bulmak.

Felsefi olarak bakarsak, bu **eudaimonia**’nın (Aristotelesçi anlamlı, erdemli hayat) ileri yaş versiyonu gibi. Veya Nietzsche’nin “yaşama evet deme”si. Moral bozucu her şeye rağmen (hastane odası, diyaliz, ameliyatlar) “Peki bugün neyi fark edebilirim, kiminle konuşabilirim?” diye sorabilme kapasitesi.

Sonuçta, İlber Ortaylı’nın coşkusu bize şunu hatırlatıyor: **Yaşama sevinci, büyük başarılara veya mükemmel sağlığa bağlı değil; merakı, bağlantıları ve küçük anları kutsama yeteneğine bağlı.** O, son anına kadar bu ateşi söndürmemiş. Bizim için de ilham kaynağı: Günlük hayatta ne kadar moral bozucu etken olursa olsun, içimizdeki o merak kıvılcımını korumak mümkün. Belki de en büyük mirası bu tutum.

Bu detaylar sizi daha çok hangi yönden etkiledi? Merakının pratikte nasıl işlediğini mi, yoksa sağlık zorluklarına rağmen iradesini mi daha derin konuşalım?