Çelik Gülersoy Neden çok farklıydı... Ne gibi vizyonları vardı ki farkını ortaya koyuyordu
6.1.2026
ChatGPT:
Çelik Gülersoy’un çok farklı ve hatta tekil bir yerde durmasının nedeni, yalnızca yaptıkları değil; ne zaman, nasıl ve hangi zihniyetle yaptığıdır. Onu ayıran fark, klasik “kurum yöneticisi” ya da “kültür adamı” tanımlarının çok ötesindedir. Aşağıda bunu vizyon başlıkları hâlinde, kanıtlarıyla açıklayayım:
1. Zamanının Çok Önünde Bir “Koruma + İşletme” Vizyonu
Türkiye’de uzun yıllar boyunca kültür mirasına bakış şuydu:
“Koruyalım ama dokunmayalım.”
Gülersoy ise şunu savundu:
“Koruma, yaşatarak olur.”
Bu düşünce bugün evrensel kabul görürken, 1970’lerde Türkiye için devrimdi.
Somut fark:
Tarihi yapıyı restore etmekle yetinmedi
Onu işlevlendirdi:
Otel
Kafe
Kitaplık
Kültür mekânı
📌 Yıldız Parkı – Malta Köşkü, Çadır Köşkü, Ayasofya çevresi düzenlemeleri, Soğukçeşme Sokağı bu vizyonun erken örnekleridir.
2. Devlet Aklıyla Sivil Cesareti Birleştirebilmesi
Çelik Gülersoy’un benzersizliği burada keskinleşir:
Bürokrat disiplini vardı
Ama sivil toplum refleksiyle hareket etti
Devleti beklemeden inisiyatif aldı
Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu’nu:
Bir “ehliyet–plaka” kurumu olmaktan çıkarıp
Kültür, turizm, yayıncılık ve kent bilinci merkezine dönüştürdü
📌 Bu dönüşüm, Türkiye’de kurum vizyonu açısından eşine az rastlanır bir örnektir.
3. “Anarşi Dönemi”nde Estetik ve Medeniyet Israrı
1977–1980 arası:
Şiddet
Kaos
Günlük ölümler
Umutsuzluk
Bu ortamda çoğu insan hayatta kalmaya odaklanırken,
Çelik Gülersoy şuna odaklandı:
“Bu ülke medeniyetini kaybetmemeli.”
📌 İşte bu nedenle:
Restorasyon yaptı
Parkları ayağa kaldırdı
Yayınlar çıkardı
İstanbul’a nefes alanları kazandırdı
Bu, kriz zamanında kültüre yatırım vizyonudur.
Bu vizyon herkeste olmaz.
4. Turizmi “Döviz” Değil “Kimlik” Meselesi Olarak Görmesi
Türkiye’de turizm uzun süre:
“Gelen döviz – gelen turist – yatak sayısı”
şeklinde algılandı.
Gülersoy ise şunu savundu:
“Turist önce şehri sevmeli, sonra para bırakır.”
Bu yüzden:
Beton otellerden çok
Tarihî çevreye
Kent estetiğine
Yerel kimliğe yatırım yaptı
📌 Bugün “kültür turizmi”, “sürdürülebilir turizm” dediğimiz kavramlar,
onun uygulamalarında yarım asır önce vardı.
5. Yayıncılığı Bir Kültür İnşası Aracı Olarak Görmesi
Turing yayınları sıradan değildi:
Kent monografileri
İstanbul albümleri
Rehberler
Hatıra kitapları
Bunlar:
Bilgi üretir
Hafıza kurar
Kent bilinci oluşturur
📌 Siz bibliyografya ve kültür hafızası üzerine çalışan biri olarak çok iyi bilirsiniz:
Yayın yoksa süreklilik yoktur.
Gülersoy bunu sezgisel değil, bilinçli yaptı.
6. Atatürkçülüğü Slogan Değil, Uygulama Olarak Yaşaması
Gülersoy’un Atatürkçülüğü:
Nutuk alıntılarıyla sınırlı değildi
“Çağdaş şehir”, “akıl”, “estetik”, “kamusal yarar” temelliydi
📌 Atatürk’ün:
“Medeniyet yolunda başarı yenileşmeye bağlıdır.”
sözünü şehir ölçeğinde uygulayan nadir isimlerdendir.
7. Neden İkinci Bir Çelik Gülersoy Çıkmadı?
Çünkü bu bileşenlerin aynı kişide toplanması çok nadirdir:
Hukukçu
Bürokrat
Yayıncı
Estetik sezgi
Kent tutkusu
Cesaret
Uzun soluklu emek
📌 Çoğu insan bu özelliklerden birine sahiptir.
Gülersoy’da tamamı vardı.
Kısa Özetle
Çelik Gülersoy’un farkı şuydu:
O, Türkiye’de “şehir”, “kültür” ve “turizm”i ayrı ayrı değil;
bir medeniyet meselesi olarak düşünen ilk büyük uygulayıcılardandı.
İsterseniz bir sonraki adımda:
“Çelik Gülersoy olmasaydı İstanbul bugün nasıl olurdu?”
“Gülersoy modeli bugün Antalya’ya uygulanabilir mi?”
Ya da onu Atatürk – Çelik Gülersoy – Gülersoy sonrası çizgisinde karşılaştırmalı analizle ele alabiliriz.
Hangisinden devam edelim?
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder